Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 4 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 4.1.98.1
gotre kuñja-ādibhyaś cphañ
Aṣṭādhyāyī 4.1.98
Vṛtti Patañjali

kimarthaḥ cakāraḥ .

svarārthaḥ .

citaḥ antaḥ undāttaḥ bhavati iti antodāttatvam yathā syāt .

atha ñakāraḥ kimarthaḥ .

ñakāraḥ vṛddhyarthaḥ .

ñṇiti iti vṛddhiḥ yathā syāt .

ekena kakāreṇa ubhayam siddham .

avaśyam atra viśeṣaṇāṛthaḥ anyaḥ anubandhaḥ kartavyaḥ .

kva viśeṣaṇārthena arthaḥ .

vrātacphañoḥ astriyām iti .

phakaḥ iti hi ucyamāne nāḍāyanaḥ atra api prasajyeta .

atha api phañaḥ iti ucyate evam api āśvāyanaḥ atra api prasajyeta .

tasmāt cakāraḥ eva kartavyaḥ antodāttatvam api yathā syāt .

cakāre ca idānīm viśeṣaṇārthe kriyamāṇe avaśyam vṛddhyarthaḥ anyaḥ anubandhaḥ kartavyaḥ .

saḥ ca ñakāraḥ eva kartavyaḥ sūtrabhedaḥ mā bhūt iti .

atha kriyamāne api vai cakāre antodāttatvam na prāpnoti .

kim kāraṇam .

paratvāt ñniti iti ādyudāttatvam prāpnoti .

citkaraṇasāmarthyāt antodāttatvam bhaviṣyati .

ñitkaraṇasāmarthyāt ādyudāttatvam prāpnoti .

asti anyat ñitkaraṇe prayojanam .

kim .

vṛddhyarthaḥ ñakāraḥ .

citkaraṇe api tarhi anyat prayojanam asti .

kim .

viśeṣaṇārthaḥ cakāraḥ .

śakyaḥ atra viśeṣaṇārthaḥ anyaḥ anubandhaḥ āsaṅktum .

tatra cakārānurodhāt antodāttatvam bhavati .

vṛddhyarthaḥ api tarhi anyaḥ śakyaḥ anubandhaḥ āsaṅktum .

tatra ñakārānurodhāt ādyudāttatvam prāpnoti .

evam tarhi svare yogavibhāgaḥ kariṣyate .

idam asti .

citaḥ .

citaḥ antaḥ udāttaḥ bhavati .

tataḥ taddhitasya .

taddhitasya ca citaḥ antaḥ udāttaḥ bhavati iti .

kimartham idam .

paratvāt ñniti iti ādyudāttatvam prāpnoti .

tadbādhanārtham .

tataḥ kitaḥ .

kitaḥ taddhitasya antaḥ udāttaḥ bhavati .

kim punaḥ atra svarārthena cakāreṇa anubandhena yāvatā cphañantāt ñyaḥ vidhīyate .

tatra ñniti iti ādyudāttatvena bhavitavyam .

na etat asti .

bahuṣu lope kṛte antodāttatvam yathā syāt .

kauñcāyanāḥ iti .