kimartham idam ucyate .
utpādayitāram prati apatyayogāt tasya ca vivakṣitatvāt ekavacanam gotre .
utpādayitā utpādayitā apatyena yujyate .
tasya ca vivakṣitatvāt .
utpādayituḥ saḥ ca abhisambandhaḥ vivakṣitaḥ .
utpādayitāram prati apatyayogāt tasya ca abhisambandhasya vivakṣitatvāt utpādayituḥ utpādayituḥ apatyābhidhāne anekaḥ pratyayaḥ prāpnoti .
iṣyate ca ekaḥ eva syāt iti .
tat ca antareṇa yatnam na sidhyati iti ekavacanam gotre .
evamartham idam ucyate .
katham punaḥ jñāyate utpādayitā utpādayitā apatyena yujyate iti .
evam hi dṛśyate loke .
pitāmahasya utsaṅge dārakam āsīnam kaḥ cit pṛcchati kasya ayam iti .
saḥ āha devadattasya yajñadattasya vā iti .
utpādayitāram vyapadiśati na ātmānam .
asti prayojanam etat .
kim tarhi iti .
t .
atra pratyayāntāt gotre pratiṣedhaḥ gotre niyatatvāt .
tatra pratyayāntāt gotre pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
aupagavasya apatyam iti .
kim kāraṇam .
gotre niyatatvāt .
gotre hi ayam niyamaḥ kriyate .
tena yaḥ ca asau yathājātīyakaḥ ca gotrapratyayaḥ prāpnoti saḥ ekaḥ syāt .
kaḥ ca prāpnoti .
yaḥ pratyayāntāt .
paramaprakṛteḥ ca utpattiḥ .
paramaprakṛteḥ ca utpattiḥ vaktavyā .
ayogāt hi na prāpnoti .
etayoḥ ca eva parihāraḥ paṭhiṣyati hi ācāryaḥ yūni ca antarhite aprāptiḥ iti tasya ca yathā tatpratyayāntam .
yathā tat eva vikārāvayavapratyayāntam dvitīyam ca tṛtīyam ca vikāram saṅkrāmati evam iha api tat eva apatyapratyayāntam dvitīyam ca tṛtīyam ca apatyam saṅkramiṣyati .
bhavet siddham aupagavasya apatyam aupagavaḥ yatra saḥ eva anantaraḥ iṣyate saḥ eva gotre .
idam tu khalu na sidhyati gargasya apatyam gārgyaḥ iti .
atra hi anyaḥ anantaraḥ iṣyate anyaḥ gotre .
striyām ca aniyamaḥ .
striyām ca yuvatyām niyamaḥ na prāpnoti .
aupagavī māṇavakī .
niyamāt hi strī paryudasyate ekaḥ gotre gotrāt yūni astriyām iti .
katarasmin pakṣe ayam doṣaḥ .
utpādayitari apatyayukte .
utpādayitari tāvat apatyayukte na doṣaḥ .
utpādayitari hi apatyayukte na sarvataḥ utpattyā bhavitavyam .
tatra niyamaḥ na upapadyate .
asati niyame na eṣaḥ doṣaḥ .
sarveṣu tarhi apatyayukteṣu ayam doṣaḥ .
sarveṣu hi apatyayukteṣu sarvataḥ utpattyā bhavitavyam .
tatra niyamaḥ upapannaḥ bhavati .
sati niyame eṣaḥ doṣaḥ .
utpādayitari ca apatyayukte striyā yuvatyā abhidhānam na prāpnoti .
kim kāraṇam .
gotrasañjñā yuvasañām bādhate .
gotrāt yūni ca astriyām pratyayaḥ vidhīyate .
yūni ca antarhite aprāptiḥ .
yūni ca antarhite niyamasya aprāptiḥ .
gārgyāyaṇasya apatyam iti .
katarasmin pakṣe ayam doṣaḥ .
sarveṣu apatyayukteṣu .
sarveṣu apatyayukteṣu tāvat na doṣaḥ .
sarveṣu hi apatyayukteṣu sarvataḥ utpattyā bhavativyam .
tatra niyamaḥ upapannaḥ bhavati .
sati niyame na eṣaḥ doṣaḥ .
utpādayitari tarhi apatyayukte ayam doṣaḥ .
utpādayitari hi apatyayukte paramaprakṛteḥ anantarāt gotrāt ca ayogāt na prāpnoti .
yūnaḥ ca na prāpnoti .
kim kāraṇam .
gotrāt iti niyamāt .
santu tarhi katham punaḥ jñāyate sarve apatyayuktāḥ iti .
evam hi yājñikāḥ paṭhanti .
daśapuruṣānūkam yasya gṛhe śūdrāḥ na vidyeran saḥ somam pibet iti .
yadi ca sarve apatyayuktāḥ bhavanti tataḥ etat upapannam bhavati .
katham yat uktam pitāmahasya utsaṅge dārakam āsīnam kaḥ cit pṛcchati kasya ayam iti .
saḥ āha devadattasya yajñadattasya vā iti .
utpādayitāram vyapadiśati na ātmānam iti .
utpattiḥ tasya vivakṣitā .
sarveṣām na idam apatyam .
devadattaḥ tu asya utpādayitā iti .
atha sarveṣu apatyayukteṣu kim anena kriyate ekaḥ gotre iti .
sarveṣām apatyayogāt pratyayāntāt gotre pratiṣedhārtham ekaḥ gotre .
sarveṣām apatyayogāt pratyayāntāt gotre pratiṣedhārtham ekaḥ gotre iti ucyate .
asti prayojanam etat .
kim tarhi iti .
na tu jñāyate kaḥ ekaḥ bhavati yaḥ vā paramaprakṛteḥ yaḥ vā anantarāt iti .
niyamānupapattiḥ ca .
niyamaḥ ca na upapadyate .
kim kāraṇam .
na hi ekasmin apatye anekapratyayaprāptiḥ .
na hi ekasmin apatye anekapratyayaḥ prāpnoti .
kim tarhi .
apatyāntare śabdāntarāt pratyayāntaraprāptiḥ .
apatyāntare apatyāntara śabdāntarāt śabdāntarāt pratyayāntaram pratyayāntaram prāpnoti .
phakantāt iñ iñantāt phak iti phagiñoḥ dāśatayī pratyayamālā prāpnoti .
katarasmin pakṣe ayam doṣaḥ .
sarveṣu apatyayukteṣu .
sarveṣu apatyayukteṣu tāvat na doṣaḥ .
sarveṣu hi apatyayukteṣu sarvataḥ utpattyā bhavativyam .
tatra niyamaḥ upapannaḥ bhavati .
sati niyame na eṣaḥ doṣaḥ .