Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 4 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 4.1.27.1
dāma-hāyana-anāc ca
Aṣṭādhyāyī 4.1.27
Vṛtti Patañjali

dāmahāyanāntāt saṅkhyādeḥ .

dāmahāyanāntāt saṅkhyādeḥ iti vaktavyam .

iha mā bhūt .

uddāmā vaḍavā iti .

tatpuruṣavijñānāt vā siddham .

bahuvrīheḥ iti vartate .

tatpuruṣaḥ ca ayam .

utkrāntā dāmnaḥ utdāmā .

bhavet siddham yadā tatpuruṣaḥ .

yadā tu khalu bahuvrīhiḥ tadā na sidhyati .

utkrāntam dāma asyāḥ iti .

nanu ca cetanāvataḥ etat bhavati utkramaṇam vā apakramaṇam vā dāma ca acetanam .

acetaneṣu api cetanāvatupacāraḥ dṛśyate .

tat yathā .

srastāni asyāḥ bandhanāni .

srasyante asyāḥ bandhanāni iti .

tat tarhi saṅkhyādeḥ iti vaktavyam .

na vaktavyam .

prakṛtam anuvartate .

na vaktavyam .

prakṛtam anuvartate .

kva prakṛtam .

saṅkhyāvyayādeḥ ṅīp iti .

yadi tat anuvartate avyayādeḥ api vartate .

na eṣaḥ doṣaḥ .

saṅkhyādeḥ iti anuvartate .

avyayādeḥ iti nivṛttam .

katham punaḥ ekayoganirdiṣṭayoḥ ekadeśaḥ anuvartate ekadeśaḥ na .

ekayoganirdiṣṭānām api ekadeśānuvṛttiḥ bhavati .

tat yathā tasya pādamūle pīlvādikarṇādibhyaḥ kuṇabjāhacau .

pakṣāt tiḥ iti atra mūle iti anuvartate pāka iti nivṛttam .