ṅyāpprātipadikagrahaṇam kimartham .
ṅyāpprātipadikāt yathā syuḥ .
dhātoḥ mā bhūvan iti .
na etat asti prayojanam .
dhātoḥ tavyādayaḥ vidhīyante .
te apavādatvāt bādhakāḥ bhaviṣyanti .
tiṅantāt tarhi mā bhūvan iti .
ekatvādiṣu artheṣu svādayaḥ vidhīyante .
te ca atra tiṅā uktāḥ ekatvādayaḥ iti kṛtvā uktārthatvān na bhaviṣyanti .
ṭābādayaḥ tarhi tiṅantāt mā bhūvan iti .
striyām ṭābādayaḥ vidhīyante .
na ca tiṅantasya strītvena yogaḥ asti .
aṇādayaḥ tarhi tiṅantāt mā bhūvan iti .
apatyādiṣv artheṣu aṇādayaḥ vidhīyante .
na ca tiṅantasya apatyādibhiḥ yogaḥ asti .
atha api katham cit yogaḥ syāt evam api na doṣaḥ .
ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na tiṅantāt aṇādayaḥ bhavanti iti yat ayam kva cit taddhitavidhau tiṅgrahaṇam karoti .
atiśāyane tamabiṣṭhanau tiṅaḥ ca iti .
ataḥ uttaram paṭhati .
ṅyāpprātipadikagrahaṇam aṅgabhapadasañjñārtham .
ṅyāpprātipadikagrahaṇam kriyate aṅgabhapadasañjñārtham .
aṅgabhapadasañjñāḥ ṅyāpprātipadikasya yathā syuḥ iti .
kva punaḥ iha aṅgabhapadasañjñārthena ṅyāpprātipadikagrahaṇena arthaḥ .
ṭābādiṣu .
na etat asti prayojanam .
grahaṇavadbhyaḥ ṭābādayaḥ vidhīyante .
ugitaḥ ṅīp bhavati ataḥ ṭāp bhavati iti .
yat tat śabdasvarūpam gṛhyate tasmāt tadutpattiḥ .
tasya etāḥ sañjñāḥ bhaviṣyanti .
atha api kaḥ cit agrahaṇaḥ evam api adoṣaḥ .
striyām ṭābādayaḥ vidhīyante .
yat tat śabdasvarūpam striyām vartate tasmāt tadutpattiḥ .
tasya etāḥ sañjñāḥ bhaviṣyanti .
aṇādiṣu tarhi .
aṇādayaḥ api grahaṇavadbhyaḥ ṭābādayaḥ vidhīyante .
gargādibhyaḥ yañ naḍādibhyaḥ phak iti .
yat tat śabdasvarūpam gṛhyate tasmāt tadutpattiḥ .
tasya etāḥ sañjñāḥ bhaviṣyanti .
atha api kaḥ cit agrahaṇaḥ evam api adoṣaḥ .
apatyādiṣu artheṣu aṇādayaḥ vidhīyante .
yat tat śabdasvarūpam apatyādiṣu artheṣu vartate tasmāt tadutpattiḥ .
tasya etāḥ sañjñāḥ bhaviṣyanti .
svārthikeṣu tarhi .
svārthikāḥ api grahaṇavadbhyaḥ vidhīyante .
yāvādibhyaḥ kan prajñāidbhyaḥ aṇ iti .
yat tat śabdasvarūpam gṛhyate tasmāt tadutpattiḥ .
tasya etāḥ sañjñāḥ bhaviṣyanti .
yaḥ tarhi agrahaṇaḥ śuklataraḥ kṛṣṇataraḥ iti .
atra api na yāvat śuklaḥ tāvat śuklataraḥ .
prakṛṣṭaḥ śuklaḥ śuklataraḥ .
yat tat śabdasvarūpam prakṛṣṭe vartate tasmāt tadutpattiḥ .
tasya etāḥ sañjñāḥ bhaviṣyanti .
svādiṣu tarhi .
ekatvādiṣu artheṣu svādayaḥ vidhīyante .
yat tat śabdasvarūpam ekatvādiṣu artheṣu vartate tasmāt tadutpattiḥ .
tasya etāḥ sañjñāḥ bhaviṣyanti .
katham punaḥ iha ucyamānāḥ svādayaḥ ekatvādiṣu artheṣu śakyā vijñātum .
ekavākyatvāt .
ekam vākyam tat ca idam ca .
yadi ekam vākyam tat ca idam ca kimartham nānādeśastham kriyate .
kauśalamātram etat ācāryaḥ darśayati yat ekam vākyam sat nānādeśastham karoti .
anyat api saṅgrahīṣyāmi iti .
yacchayoḥ ca lugartham .
yacchayoḥ tarhi lugartham ṅyāpprātipadikagrahaṇam kriyate .
kaṃsīyaparaśavyayoḥ yañañau luk ca iti ṅyāpprātipadikāt parasya luk yathā syāt .
akriyamāṇe hi ṅyāpprātipadikagrahaṇe prakṛteḥ api luk prasajyeta .
etat api na asti prayojanam .
yathā paribhāṣitam pratyayasya lukślulupaḥ bhavanti iti pratyayasya bhaviṣyati .
evam api ukārasakārayoḥ prasajyeta .
kameḥ saḥ kaṃsaḥ parān śrṇāti iti paraśuḥ iti .
uṇādayaḥ avyutpannāni prātipadikāni .
vṛddhāvṛddhāvarṇasvaradvyajlakṣaṇe ca pratyayavidhau tatsampratyayārtham .
vṛddhāvṛddhāvarṇasvaradvyajlakṣaṇe tarhi pratyayavidhau tatsampratyayārtham ṅyāpprātipadikagrahaṇam kriyate .
vṛddhāt avṛddhāt avarṇānṭāt anudāttādeḥ dvyacaḥ iti etāni prātipadikaviśeṣaṇāni yathā syuḥ iti .
atha akriyamāṇe ṅyāpprātipadikagrahaṇe kasya etāni viśeṣaṇāni syuḥ .
samarthaviśeṣaṇāni .
tatra kaḥ doṣaḥ .
udīcām vṛddhāt agotrāt iha ca prasajyeta jñānām brāhmaṇānām apatyam iti .
etat hi samartham vṛddham .
iha ca na syāt jñayoḥ brāhmaṇayoḥ apatyam iti .
etat hi samartham avṛddham .
vṛddha. avṛddha .
prācām avṛddhāt phin bahulam iha ca prasajyeta jñayoḥ brāhmaṇayoḥ apatyam iti .
etat hi samartham avṛddham .
iha ca na syāt jñānām brāhmaṇānām apatyam iti .
etat hi samartham vṛddham .
avṛddha .
avarṇa .
ata iñ bhavati iha .