Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.3.20.1
parimāṇa-ākhyāyāṃ sarvebhyaḥ
Aṣṭādhyāyī 3.3.20
Vṛtti Patañjali

sarvagrahaṇam kimartham .

sarvebhyaḥ dhātubhyaḥ ghañ yathā syāt ajapoḥ api viṣaye .

ekaḥ taṇḍulaniścāyaḥ .

dvau śūrpaniṣpāvau .

sarvagrahaṇam anarthakam parimāṇākhyāyam iti siddhatvāt .

sarvagrahaṇam anarthakam .

kim kāraṇam .

parimāṇākhyāyam iti siddhatvāt .

parimāṇākhyāyam iti eva ghañ siddhaḥ ajapoḥ api viṣaye .

na arthaḥ sarvagrahaṇena .

asti anyat etasya vacane prayojanam .

kim .

ekaḥ pākaḥ dvau pākau trayaḥ pākāḥ iti .

pūrveṇa api etat siddham .

na sidhyati .

sañjñāyām iti pūrvaḥ yogaḥ .

na ca eṣā sañjñā .

pratyākhyāyate sañjñāgrahaṇam .

atha api kriyate evam api na doṣaḥ .

ajau api sañjñāyām eva .

yathājātīyakaḥ utsargaḥ tathājātīyakena apavādena bhavitavyam .

uttarārtham tarhi .

iṅaḥ ca sarvebhyaḥ api yathā syāt .

nanu ca ayam iṅ ekaḥ eva vaṇṭaraṇḍākalpaḥ .

sarveṣu sādhaneṣu yathā syāt .

upetya adhīyate tasmāt adhyāyaḥ .

adhīyate tasmin adhyāyaḥ .

adhyāyanyāyāyodyāvasaṃhārāvāyāḥ ca iti etat nipātanam na kartavyam bhavati .

etat api na asti prayojanam .

kriyate nyāse eva .

uttarāṛtham eva tarhi vaktavyam .

karmavyatihāre ṇac striyām iti sarvebhyaḥ yathā syāt .

etat api na asti prayojanam .

vakṣyati etat .

karmavyatihāre strīgrahaṇam vyatipākārtham .

pṛthak grahaṇam bādhakabādhanārtham .

vyāvacorīvyāvacarcyartham .

tatra vyatīkṣādiṣu doṣaḥ .

siddham tu prakṛte strīgrahaṇe ṇajgrahaṇam ṇijgrahaṇam ca iti .

uttarārtham tarhi abhividhau bhāve inuṇ sarvebhyaḥ yathā syāt .

sāṃrāviṇam .

etat api na asti prayojanam .

vakṣyati etat .

abhividhau bhāvagrahaṇam napuṃsake ktādinivṛttyartham .

pṛthak grahaṇam bādhakabādhārtham .

na tu lyuṭ iti .

idam tarhi prayojanam .

prakṛtyāśrayaḥ yaḥ apavādaḥ tasya bādhanam yathā syāt .

arthāśrayaḥ yaḥ apavādaḥ tasya bādhanam mā bhūt .

ekā tilocchritiḥ dve sṛtī iti .

ghañanukramaṇam ajabviṣaye .

avacane hi strīpratyayānām api apavādavijñānam iti codayiṣyati .

tat na vaktavyam bhavati .