Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.3.10
tumun-ṇvulau kriyāyāṃ kriya-arthāyām
Aṣṭādhyāyī 3.3.10
Vṛtti Patañjali

kimartham kriyāyām upapade kriyārthāyām ṇvul vidhīyate na aviśeṣeṇa vihitaḥ ṇvul saḥ kriyāyām upapade kriyārthāyām anyatra ca bhaviṣyati .

ṇvuli sakarmakagrahaṇam coditam .

akaramakārthaḥ ayam ārambhaḥ .

āsakaḥ vrajati .

śāyakaḥ vrajati .

pratyākhyātam tat na vā dhātumātrāt darśanāt ṇvulaḥ iti .

evam tarhi tṛjādiṣu vartamānakālopādānam coditam .

avartamānakālārthaḥ ayam ārambhaḥ .

tat api pratyākhyātam na vā kālamātre darśanāt anyeṣām iti .

idam tarhi prayojanam. akenoḥ bhaviṣyadādhamrṇyayoḥ iti atra ṣaṣṭhyāḥ pratiṣedhaḥ uktaḥ .

saḥ yathā syāt .

etat api na asti prayojanam .

yaḥ eva asau aviśeṣavihitaḥ saḥ yadā bhaviṣyati bhaviṣyati tadā asya pratiṣedhaḥ bhaviṣyati .

evam tarhi bhaviṣyadadhikāravihitasya pratiṣedhaḥ yathā syāt .

iha mā bhūt : aṅga yajatām .

lapsyante asya yājakāḥ .

ye enam yājayayiṣyanti iti .

na eṣaḥ bhaviṣyatkālaḥ .

kaḥ tarhi .

bhūtakālaḥ .

katham tarhi bhaviṣyatkālatā gamyate .

dhātusambandhe pratyayāḥ iti .

yaḥ tarhi na dhātusambandhaḥ .

ime asya yājakāḥ .

ime asya lāvakāḥ iti .

eṣaḥ api bhūtakālaḥ .

katham tarhi bhaviṣyatkālatā gamyate .

sambandhāt .

saḥ ca tāvat taiḥ ayājitaḥ bhavati .

tasya ca tāvat taiḥ yavāḥ alūnāḥ bhavanti .

ucyate ca .

idam tarhi prayojanam .

ayam kriyāyām upapde kriyārthāyām tumun vidhīyate .

saḥ viśeṣavihitaḥ sāmānyavihitam ṇvulam bādheta .

etat api na asti prayojanam .

bhāve tumun vidhīyate kartari ṇvul .

tatra kaḥ prasaṅgaḥ yat bhāve vihitaḥ tumun kartari vihitam ṇvulam bādheta .

lṛṭ tarhi bādheta .

vāsarūpeṇa bhaviṣyati .

ataḥ uttaram paṭhati .

ṇvulaḥ kriyārthopapadasya punarvidhānam tṛjādipratiṣedhārtham .

ṇvulaḥ kriyārthopapadasya punarvidhānam kriyate jñāpakārtham .

kim jñāpyam .

etat jñāpayati ācāryaḥ kriyāyām upapade kriyārthāyām vāsarūpeṇa tṛjādayaḥ na bhavanti iti .

ṇvul api tṛjādiḥ .