kimartham kriyāyām upapade kriyārthāyām ṇvul vidhīyate na aviśeṣeṇa vihitaḥ ṇvul saḥ kriyāyām upapade kriyārthāyām anyatra ca bhaviṣyati .
ṇvuli sakarmakagrahaṇam coditam .
akaramakārthaḥ ayam ārambhaḥ .
āsakaḥ vrajati .
śāyakaḥ vrajati .
pratyākhyātam tat na vā dhātumātrāt darśanāt ṇvulaḥ iti .
evam tarhi tṛjādiṣu vartamānakālopādānam coditam .
avartamānakālārthaḥ ayam ārambhaḥ .
tat api pratyākhyātam na vā kālamātre darśanāt anyeṣām iti .
idam tarhi prayojanam. akenoḥ bhaviṣyadādhamrṇyayoḥ iti atra ṣaṣṭhyāḥ pratiṣedhaḥ uktaḥ .
saḥ yathā syāt .
etat api na asti prayojanam .
yaḥ eva asau aviśeṣavihitaḥ saḥ yadā bhaviṣyati bhaviṣyati tadā asya pratiṣedhaḥ bhaviṣyati .
evam tarhi bhaviṣyadadhikāravihitasya pratiṣedhaḥ yathā syāt .
iha mā bhūt : aṅga yajatām .
lapsyante asya yājakāḥ .
ye enam yājayayiṣyanti iti .
na eṣaḥ bhaviṣyatkālaḥ .
kaḥ tarhi .
bhūtakālaḥ .
katham tarhi bhaviṣyatkālatā gamyate .
dhātusambandhe pratyayāḥ iti .
yaḥ tarhi na dhātusambandhaḥ .
ime asya yājakāḥ .
ime asya lāvakāḥ iti .
eṣaḥ api bhūtakālaḥ .
katham tarhi bhaviṣyatkālatā gamyate .
sambandhāt .
saḥ ca tāvat taiḥ ayājitaḥ bhavati .
tasya ca tāvat taiḥ yavāḥ alūnāḥ bhavanti .
ucyate ca .
idam tarhi prayojanam .
ayam kriyāyām upapde kriyārthāyām tumun vidhīyate .
saḥ viśeṣavihitaḥ sāmānyavihitam ṇvulam bādheta .
etat api na asti prayojanam .
bhāve tumun vidhīyate kartari ṇvul .
tatra kaḥ prasaṅgaḥ yat bhāve vihitaḥ tumun kartari vihitam ṇvulam bādheta .
lṛṭ tarhi bādheta .
vāsarūpeṇa bhaviṣyati .
ataḥ uttaram paṭhati .
ṇvulaḥ kriyārthopapadasya punarvidhānam tṛjādipratiṣedhārtham .
ṇvulaḥ kriyārthopapadasya punarvidhānam kriyate jñāpakārtham .
kim jñāpyam .
etat jñāpayati ācāryaḥ kriyāyām upapade kriyārthāyām vāsarūpeṇa tṛjādayaḥ na bhavanti iti .
ṇvul api tṛjādiḥ .