Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.2.127.1
tau sat
Aṣṭādhyāyī 3.2.127
Vṛtti Patañjali

taugrahaṇam kimartham .

śatṛśānacau pratinirdiśyete .

na etat asti prayojanam .

prakṛtau śatṛśānacau anuvartiṣyete .

kva prakṛtau .

laṭaḥ śatṛsānacau aprathamāsamānādhikaraṇe iti .

ataḥ uttaram paṭhati .

tau sat iti vacanam asaṃsargārtham

ṭau grahaṇam kriyate asaṃsargārtham .

asaṃsaktayoḥ etaiḥ viśeṣaiḥ śatṛśānacoḥ sañjñā yathā syāt .

nanu ca ete viśeṣāḥ nivarteran .

yadi api ete viśeṣāḥ nivartante ayam tu khalu vartamānaḥ kālaḥ avaśyam uttarārthaḥ anuvartyaḥ .

tasmin anuvartamāne vartamānakālavihitayoḥ eva śatṛśānacoḥ satsñjñā syāt .

bhūtabhaviṣyakālavihitayoḥ na syāt .

kim punaḥ bhūtabhaviṣyakālavihitayoḥ satsñjñāvacane prayojanam .

pūraṇaguṇasuhitasat iti .

brāhmaṇasya pakṣyan .

brāhmaṇasya pakṣyamāṇaḥ .

atha kriyamāṇe api taugrahaṇe katham eva asaṃsaktayoḥ etaiḥ viśeṣaiḥ sañjñā labhyā .

labhyā iti āha .

katham .

tau iti śabdataḥ sat iti yoge kriyamāṇe tau grahaṇam yogāṅgam jāyate .

sati ca yogāṅge yogavibhāgaḥ kariṣyate .

tau .

tau etau śatṛśānacau dhātumātrāt parasya pratyayasya bhavataḥ .

tataḥ sat .

satsñjñau bhavatau śatṛśānacau .

iha api tarhi prāpnutaḥ .

kārakaḥ hārakaḥ iti .

avadhāraṇam lṛṭi vidhānam .

lṛtaḥ sat vā iti etat niyamārtham bhaviṣyati .

lṛṭaḥ eva dhātumātrāt parasya na anyasya iti .

kaimarthyakyāt niyamaḥ bhavati .

vidheyam na asti iti kṛtvā .

iha ca asti vidheyam .

kim .

nityau śatṛśānacau prāptau .

tau vibhāṣā vidheyau .

tatra apūrvaḥ vidhiḥ astu niyamaḥ astu iti apūrvaḥ eva vidhiḥ bhaviṣyati na niyamaḥ .

yogavibhāgataḥ ca vihitam sat .

evam tarhi yogavibhāgaḥ kariṣyate .

lṛṭaḥ sat .

lṛṭaḥ satsañjñau bhavataḥ .

kimartham idam .

niyamārtham .

lṛṭaḥ eva dhātumātrāt parasya na anyasya iti .

tataḥ vā .

vā ca lṛṭaḥ śatṛśānacau satsañjñau bhavataḥ .

tatra ayam api arthaḥ .

sadvidhiḥ nityam aprathamāsamānādhikaraṇe iti vakṣyati .

tat na vaktavyam bhavati .