Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.2.102.1
niṣṭhā
Aṣṭādhyāyī 3.2.102
Vṛtti Patañjali

niṣṭhāyām itaretarāśrayatvāt aprasiddhiḥ .

niṣṭhāyām itaretarāśrayatvāt aprasiddhiḥ .

kā itaretarāśrayatā .

satoḥ ktaktavatvoḥ sañjñayā bhavitavyam sañjñayā ca ktaktavatū bhāvyete .

tat etat itaretarāśrayam bhavati .

itaretarāśrayāṇi ca na prakalpante .

dviḥ vā ktaktavtugrahaṇam .

dviḥ vā ktaktavtugrahaṇam kartavyam .

ktaktavtū bhūte .

ktaktavatū niṣṭhā iti .

yadi punaḥ iha eva niṣṭhāsañjñā api ucyeta : ktaktavtū bhūte .

tataḥ niṣṭhā .

niṣṭhāsañjñau ca ktaktavtū bhavataḥ iti .

kim kṛtam bhavati .

dviḥ vā ktaktavtugrahaṇam na kartavyam bhavati .

evam api tau iti vaktavyam syāt .

vakṣyati hi etat .

tau sat iti vacanam asaṃsargārtham iti .

asaṃsaktayoḥ bhūtena kālena niṣṭhāsañjñā yathā syāt .

ñimidā minnaḥ ñikṣvidā kṣvinnaḥ .

yadi punaḥ adṛṣṭaśrutau eva ktaktavatū gṛhītvā niṣṭhāsañjñā ucyeta .

na evam śakyam .

dṛṣṭaśrutayoḥ na syāt .

ñimidā minnaḥ .

tasmāt na evam śakyam .

na cet evam dviḥ vā ktaktavtugrahaṇam kartavyam itaretarāśrayam vā bhavati .

na eṣaḥ doṣaḥ .

itaretarāśrayamātram etat bhavati .

sarvāṇi ca itaretarāśrayāṇi ekatvena parihṛtāni siddham tu nityaśabdatvāt iti .

na idam tulyam anyaiḥ itaretarāśrayaiḥ .

na hi sañjñā nityā .

evam tarhi bhāvinī sañjñā vijñāsyate .

tat yathā : kaḥ cit kam cit tantuvāyam āha : asya sūtrasya śāṭakam vaya iti .

saḥ paśyati .

yadi śāṭakaḥ na vātavyaḥ atha vātavyaḥ na śāṭakaḥ .

śāṭakaḥ vātavyaḥ iti vipratiṣiddham. bhāvinī khalu asya sañjñā abhipretā .

saḥ manye vātavyaḥ yasmin ute śāṭakaḥ iti etat bhavati iti .

evam iha api tau bhūte kāle bhavataḥ yayoḥ abhinirvṛtayoḥ niṣṭhā iti eṣā sañjñā bhaviṣyati .