Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.1.90
kuṣi-rajoḥ prācāṃ śyan parasmaipadaṃ ca
Aṣṭādhyāyī 3.1.90
Vṛtti Patañjali

kuṣirajoḥ śyanvidhāne sārvadhātukavacanam .

kuṣirajoḥ śyanvidhāne sārvadhātukagrahaṇam kartavyam .

avacane hi liṅliṭoḥ pratiṣedhaḥ .

akriyamāṇe hi sārvadhātukagrahaṇe liṅliṭoḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ syāt .

cukuṣe pādaḥ svayam eva .

rarañje vastram svayam eva .

koṣiṣīṣṭa pādaḥ svayam eva .

raṅkṣīṣṭa vastram svayam eva .

kriyamāṇe api sārvadhātukagrahaṇe iha prāpnoti .

kati iha kuṣṇāṇāḥ pādāḥ .

śyanā ca syādīnām bādhanam prāpnoti .

koṣiṣyate pādaḥ svayam eva .

raṅkṣyate vastram svayam eva .

akoṣi pādaḥ svayam eva .

arañji vastram svayam eva .

yat tāvat ucyate sārvadhātukagrahaṇam kartavyam iti .

prakṛtam anuvartate .

kva prakṛtam .

sārvadhātuke yak iti .

yadi tat anuvartate pūrvasmin yoge kim samuccayaḥ .

le ca sārvadhātuke ca iti .

āhosvit lagrahaṇam sārvadhātukaviśeṣaṇam .

kim ca ataḥ .

yadi samuccayaḥ kati iha bhindānāḥ kuśūlāḥ iti atra api prāpnoti .

atha lagrahaṇam sārvadhātukaviśeṣaṇam liṅliṭoḥ na sidhyati .

bibhide kuśūlaḥ svayam eva .

bhitsīṣṭa kuśūlaḥ svayam eva iti .

astu lagrahaṇam sārvadhātukaviśeṣaṇam .

nanu ca uktam liṅliṭoḥ na sidhyati iti .

liṅliḍgrahaṇam api prakṛtam anuvartate .

kva prakṛtam .

kās pratyayāt ām amantre liṭi liṅi āśiṣi āṅ iti .

evam ca kṛtvā saḥ api adoṣaḥ bhavati yat uktam kati iha kuṣṇāṇāḥ pādāḥ iti prāpnoti .

atra api laviśiṣṭam sārvadhātukagrahaṇam anuvartate .

yat api ucyate śyanā ca syādīnām bādhanam prāpnoti .

yakpratiṣedhasambandhena śyanaṃ vakṣyāmi .

na duhasnunamām yakciṇau .

tataḥ kuṣirajoḥ prācām yakciṇau na bhavataḥ .

tataḥ śyan parasmaipadam ca iti .

yathā eva tarhi yakaḥ viṣaye śyan bhavati evam ciṇaḥ api viṣaye prāpnoti .

akoṣi pādaḥ svayam eva .

arañji vastram svayam eva iti .

evam tarhi dvitīyaḥ yogavibhāgaḥ kariṣyate .

na duhasnunamām ciṇ bhavati .

tataḥ yak .

yak ca na bhavati duhasnunamām .

tataḥ kuṣirajoḥ prācām yak na bhavati .

tataḥ śyan parasmaipadam ca .

atha vā anuvṛttiḥ kariṣyate .

syatāsī lṛluṭoḥ .

cli luṅi .

cleḥ sic bhavati .

kartari śap syatāsī lṛluṭoḥ cli luṅi cleḥ sic bhavati .

kuṣirajoḥ prācām śyan parasmaipadam ca syatāsī lṛluṭoḥ cli luṅi cleḥ sic bhavati iti .

atha vā antaraṅgāḥ syādayaḥ .

kā antaraṅgatā .

lakārāvasthāyām eva syādayaḥ .

sārvadhātuke śyan .