Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.1.83
halaḥ śnaḥ śānajjñau
Aṣṭādhyāyī 3.1.83
Vṛtti Patañjali

kimarthaḥ śakāraḥ .

śit sārvadhātukam iti sārvadhātukasañjñā sārvadhātukam apit iti ṅittvam ṅiti iti pratiṣedhaḥ yathā syāt .

kuṣāṇa puṣāṇa iti .

ataḥ uttaram paṭhati .

śnāvikārasya śitkaraṇānarthakyam sthānivatvāt .

śnāvikārasya śitkaraṇam anarthakam .

kim kāraṇam .

sthānivatvāt .

śitaḥ ayam ādeśaḥ sthānivadbhāvāt śit bhaviṣyati .

arthavat tu jñāpakam sārvadhātukādeśe anubandhāsthānivattvasya .

arthavat tu śnāvikārasya śitkaraṇam .

kaḥ arthaḥ .

jñāpakārtham .

kim jñāpyam .

etat jñāpayati ācāryaḥ sārvadhātukādeśe anubandhāḥ na sthānivat bhavanti iti .

kim etasya jñapane prayojanam .

prayojanam hitātaṅoḥ apittvam .

heḥ pittvam na pratiṣedhyam .

pitaḥ ayam ādeśaḥ sthānivadbhāvāt pit syāt .

sārvadhātukādeśe anubandhāḥ na sthānivat bhavanti iti na ayam pit bhaviṣyati .

tātaṅi ca ṅakāraḥ na uccāryaḥ bhavati .

pitaḥ ayam ādeśaḥ sthānivadbhāvāt pit syāt .

sārvadhātukādeśe anubandhāḥ na sthānivat bhavanti iti na ayam pit bhaviṣyati .

tabādiṣu ca aṅittvam .

tabādiṣu ca aṅittvam prayojanam .

śṛṇota grāvāṇaḥ .

ṅitaḥ ime ādeśāḥ sthānivadbhāvāt ṅitaḥ syuḥ .

sārvadhātukādeśe anubandhāḥ na sthānivat bhavanti iti na ime ṅitaḥ bhavanti .

tasya doṣaḥ mipaḥ ādeśe pidabhāvaḥ .

tasya etasya lakṣaṇasya doṣaḥ mipaḥ ādeśe pitaḥ abhāvaḥ .

acinavam asunavam akaravam .

pitaḥ ayam ādeśaḥ sthānivadbhāvāt pit syāt .

sārvadhātukādeśe anubandhāḥ na sthānivat bhavanti iti na ayam pit syāt .

atyalpam idam ucyate .

tipsibmipām ādeśāḥ iti vaktavyam .

veda vettha .

videḥ vasoḥ śittvam .

videḥ uttarasya vasoḥ śittvam vaktavyam .

śitaḥ ayam ādeśaḥ sthānivadbhāvāt pit syāt .

sārvadhātukādeśe anubandhāḥ na sthānivat bhavanti iti na ayam śit syāt .

kitkaraṇāt vā siddham .

atha vā avaśyam atra sāmānyagrahaṇāvighātārthaḥ kakāraḥ anubandhaḥ kartavyaḥ .

kva sāmānyagrahaṇāvighātārthena arthaḥ .

vasoḥ samprasāraṇam .

tena eva yatnena guṇaḥ na bhaviṣyati .

asya jñāpakasya santi doṣāḥ santi prayojanāni .

samāḥ doṣāḥ bhūyāṃsaḥ vā .

tasmāt na arthaḥ anena jñāpakena .

katham yāni prayojanāni .

tāni kriyante nyāse eva .

evam api bhavet pitkaraṇasāmarthyāt pitkṛtam syāt ṅitkaraṇasāmarthyāt ṅitkṛtam .

yat tu khalu piti ṅitkṛtam prāpnoti ṅiti ca pitkṛtam kena tat na syāt .

tasmāt vaktavyam pit na ṅidvat bhavati ṅit ca na pidvat bhavati iti .

na vaktavyam .

evam vakṣyāmi .

sārvadhātukam ṅit bhavati pit na .

evam tāvat pitaḥ ṅittvam pratiṣiddham .

tataḥ asaṃyogāt liṭ kit bhavati iti ṅit ca pit na bhavati .

evam ṅitaḥ pittvam pratiṣiddham .