Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.1.80
dhinvi-kṛṇvyor a ca
Aṣṭādhyāyī 3.1.80
Vṛtti Patañjali

kva ayam akāraḥ śrūyate .

na kva cit śrūyate .

lopaḥ asya bhavati ataḥ lopaḥ ārdhadhātuke iti .

yadi na kva cit śrūyate kimartham atvam ucyate na lopaḥ eva ucyate .

na evam śakyam .

lope hi sati guṇaḥ prasajyeta .

nanu ca lope api sati na dhātulope ārdhadhātuke iti pratiṣedhaḥ bhaviṣyati .

ārdhadhātukanimitte lope saḥ pratiṣedhaḥ .

na ca eṣaḥ ārdhadhātukanimittaḥ lopaḥ .

api ca pratyākhyāyate saḥ yogaḥ .

tasmin pratyākhyāte guṇaḥ syāt eva .

tasmāt atvam vaktavyam .

atha kimartham numanuṣaktayoḥ grahaṇam kriyate na dhivikṛvyoḥ iti eva ucyate .

dhivikṛvyoḥ iti ucyamāne atve kṛte aniṣṭe deśe num prasajyeta .

idam iha sampradhāryam .

atvam kriyatām num iti .

kim atra kartavyam .

paratvāt numāgamaḥ .

antaraṅgam atvam .

kā antaraṅgatā .

pratyayotpattisanniyogena atvam ucyate .

utpannepratyaye prakṛtipratyayau āśritya aṅgasya numāgamaḥ .

num api antaraṅgaḥ .

katham .

vakṣyati etat numvidhau upadeśivadvacanam pratyayavidhyartham iti .

ubhayoḥ antaraṅgayoḥ paratvāt numāgamaḥ .

tasmāt dhivikṛvyoḥ iti vaktavyam .