Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.1.33
syatāsī lṛluṭoḥ
Aṣṭādhyāyī 3.1.33
Vṛtti Patañjali

ime vikaraṇāḥ paṭhyante .

tatra na jñāyate kaḥ utsargaḥ kaḥ apavādaḥ iti .

tatra vaktyam : ayam utsargaḥ ayam apavādaḥ iti .

ime brūmaḥ .

yak utsargaḥ .

apavādaḥ śabdādiḥ syādayaḥ ca .

yadi evam apavādavipratiṣedhāt śabādibādhanam .

apavādvipratiṣedhāt śabādibhiḥ syādīnām bādhanam prāpnoti .

śabādīnām avakāśaḥ pacati yajati .

syādīnām avakāśaḥ pakṣyate yakṣyate .

iha ubhayam prāpnoti .

pakṣyati yakṣyati .

paratvāt śabādayaḥ prāpnuvanti .

apavādaḥ nāma anekalakṣaṇaprasaṅgaḥ .

apavādaḥ nāma bhavati yatra anekalakṣaṇaprasaṅgaḥ .

tatra bhāvakarmaṇoḥ yak vidhīyate kartari śap .

kaḥ prasaṅgaḥ yat bhāvakarmaṇoḥ yakam kartari śabādayaḥ bādheran .

evam tarhi yakśapau utsargau .

apavādāḥ śyanādaya syādayaḥ ca .

apavādavipratiṣedhāt śyanādibādhanam .

apavādvipratiṣedhāt śyanādibhiḥ syādīnām bādhanam prāpnoti .

śyanādīnām avakāśaḥ dīvyati sīvyati .

syādīnām avakāśaḥ pakṣyati yakṣyati .

iha ubhayam prāpnoti .

deviṣyati seviṣyati .

paratvāt śyanādayaḥ prāpnuvanti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

śabādeśāḥ śyanādayaḥ kariṣyante .

śap ca syādibhiḥ bādhyate .

tatra divādibhyaḥ syādiviṣaye śap eva na asti kutaḥ śyanādayaḥ .

tat tarhi śapaḥ grahaṇam kartavyam .

na kartavyam .

prakṛtam anuvartate .

kva prakṛtam .

kartari śap iti .

tat vai prathamānirdiṣṭam ṣaṣṭhīnirdiṣṭena ca iha arthaḥ .

divādibhyaḥ iti eṣā pañcamī śap iti prathamāyāḥ ṣaṣṭhīm prakalpayiṣyati tasmāt iti uttarasya iti .

pratyayavidhiḥ ayam .

na ca pratyayavidhau pañcamyaḥ prakalpikāḥ bhavanti .

na ayam pratyayavidhiḥ .

vihitaḥ pratyayaḥ .

prakṛtaḥ ca anuvartate .

atha vā anuvṛttiḥ kariṣyate .

sārvadhātuke yak syatāsī lṛluṭoḥ cli luṅi cleḥ sic bhavati .

kartari śap syatāsī lṛluṭoḥ cli luṅi cleḥ sic bhavati .

divādibhyaḥ śyan syatāsī lṛluṭoḥ cli luṅi cleḥ sic bhavati .

atha vā antaraṅgāḥ syādayaḥ .

kā antaraṅgatā .

lāvasthāyām eva syādayaḥ .

sārvadhātuke śyanādayaḥ .