atha asya kyajantasya kāni sādhanāni bhavanti .
bhāvaḥ kartā ca .
atha karma .
na asti karma .
nanu ca ayam iṣiḥ sakarmakaḥ yasya ayam arthe kyac vidhīyate .
abhihitam tat karma antarbhūtam dhātvarthaḥ sampannaḥ .
na ca idānīm anyat karma asti yena sakarmakaḥ syāt .
katham tarhi ayam sakarmakaḥ bhavati aputram putram iva ācarati putrīyati māṇavakam iti .
asti atra viśeṣaḥ .
dve hi atra karmaṇī upamānakarma upameyakarma ca .
upamānakarma antarbhūtam .
upameyena karmaṇā sakarmakaḥ bhavati .
tat yathā .
api kākaḥ śyenāyate iti atra dvau kartārau upamānakartā ca upameyakartā ca. upamānakartā antarbhūtaḥ .
upemeyakartrā sakrtṛkaḥ bhavati .
ayam tarhi katham sakarmakaḥ bhavati .
muṇḍayati māṇavakam iti .
atra api dve karmaṇī sāmānyakarma viśeṣakarma ca .
sāmānyakarma antarbhūtam .
viśeṣakarmaṇā sakarmakaḥ bhavati .
nanu ca vṛttyā eva atra na bhavitavyam .
kim kāraṇam .
asāmarthyāt .
katham asāmarthyam .
sāpekṣam asamartham bhavati iti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
na atra ubhau karotiyuktau muṇḍaḥ māṇavakaḥ ca .
na hi māṇavakaḥ kriyate .
yadā ca ubhau karotiyuktau bhavataḥ na bhavati tadā vṛttiḥ .
tat yathā balīvardam karoti muṇḍam ca enam karoti iti .
kāmam tarhi anena eva hetunā kyac api kartavyaḥ māṇavakam muṇḍam icchati iti .
na ubhau iṣiyuktau iti .
na kartavyaḥ .
ubhau atra iṣiyuktau muṇḍaḥ māṇavakaḥ ca .
katham .
na hi asau mauṇḍyamātreṇa santoṣam karoti .
māṇavakastham asau mauṇḍyam icchati .
iha api tarhi na prāpnoti muṇḍayati māṇavakam iti .
atra api hi ubhau karotiyukta muṇḍaḥ māṇavakaḥ ca .
na hi asau mauṇḍyamātreṇa santoṣam karoti .
māṇavakastham asu mauṇḍyam nirvartayati .
evam tarhi muṇḍādayaḥ guaṇavacanāḥ .
guṇavacanāḥ ca sāpekṣāḥ .
vacanāt sāpekṣāṇām api vṛttiḥ bhaviṣyati .
atha vā dhātavaḥ eva muṇḍādayaḥ .
na na eva hi arthāḥ ādiśyante kriyāvacanatā ca gamyate .
atha vā na idam ubhayam yugapat bhavati vākyam ca pratyayaḥ ca .
yadā vākyam na tadā pratyayaḥ .
yadā pratyayaḥ sāmānyena tadā vṛttiḥ .
tatra avśyam viśeṣārthinā viśeṣaḥ anuprayoktavyaḥ .
muṇḍayati .
kam .
māṇavakam iti .
muṇḍaviśiṣṭena vā karotina tam āptum icchati .
atha vā uktam etat .
na atra vyāpāraḥ anugantavyaḥ iti .
gamaktvāt iha vṛttiḥ bhaviṣyati .
muṇḍayati māṇavakam iti .
atha iha kyacā bhavitavyam .
iṣṭaḥ putraḥ .
iṣyate putraḥ iti .
ke cit tāvat āhuḥ na bhavitavyam it .
kim kāraṇam .
svaśabdena uktatvāt iti .
apare āhuḥ : bhavitavyam iti .
kim kāraṇam .
dhātvarthe ayam kyac vidhīyate .
saḥ ca dhātvarthaḥ kena cit eva śabdena nirdeṣṭavyaḥ iti .
ihabhavantaḥ tu āhuḥ na bhavitavyam iti .
kim kāraṇam .
iha samānārthena vākyena bhavitavyam pratyayāntena ca .
yaḥ ca iha arthaḥ vākyena gamyate iṣṭaḥ putraḥ iṣyate putraḥ iti na asau jātu cit pratyayāntena gamyate .