Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.1.3.3
ādy-udāttaś ca
Aṣṭādhyāyī 3.1.3
Vṛtti Patañjali

pratyayādyudāttatvāt dhātoḥ antaḥ .

pratyayādyudāttatvāt dhātoḥ antaḥ iti etat bhavati vipratiṣedhena .

pratyayādyudāttatvasya avakāśaḥ yatra anudāttā prakṛtiḥ .

samatvam simatvam .

dhātoḥ antaḥ iti asya avakāśaḥ yatra anudāttaḥ pratyayaḥ .

pacati paṭhati .

iha ubhayam prāpnoti .

gopāyati dhapāyati .

dhātoḥ antaḥ iti etat bhavati vipratiṣedhena.

pitsvarāt titsvaraḥ ṭāpi .

pitsvarāt titsvaraḥ ṭāpi bhavati vipratiṣedhena .

pitsvarasya avakāśaḥ .

pacati paṭhati .

titsvarasya avakāśaḥ .

kāryam hāryam .

iha ubhayam prāpnoti .

kāryā hāryā .

titsvaraḥ bhavati vipratiṣedhena .

citsvaraḥ cāpi pitsvarāt .

citsvaraḥ cāpi pitsvarāt bhavati vipratiṣedhena .

citsvarasya avakāśaḥ .

calanaḥ copanaḥ .

pitsvarasya saḥ eva .

iha ubhayam prāpnoti .

āmbaṣṭhyā sauvīryā .

citsvaraḥ bhavati vipratiṣedhena .

na vā ādyutāttasya pratyayasañjñāsanniyogāt .

na vā arthaḥ vipratiṣedhena .

kim kāraṇam .

ādyutāttasya pratyayasañjñāsanniyogāt .

pratyayasañjñāsanniyogena ādyudāttatve kṛte satiśiṣṭatvāt dhātusvaraḥ bhaviṣyati .

ayam ca api ayuktaḥ vipratiṣedhaḥ pitsvarasya titsvarasya ca .

kim kāraṇam .

ṭāpi svaritenaikādeśaḥ .

ṭāpi svaritena ekādeśaḥ bhavati .

idam iha sampradhāryam .

svaritatvam kriyatām ekādeśaḥ iti .

kim atra kartavyam .

paratvāt svaritatvam .

nityaḥ ekādeśaḥ .

kṛte api svaritatve prāpnoti akṛte api prāpnoti . .

svaritatvam api nityam .

kṛte api ekādeśe prāpnoti akṛte api .

anityam svaritatvam .

anyasya kṛte ekādeśe prāpnoti anyasya akṛte .

śabdāntarasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati .

ekādeśaḥ api anityaḥ .

anyathāsvarasya kṛte svaritatve prāpnoti anyathāsvarasya akṛte .

svarabhinnasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati .

antaraṅgaḥ tarhi ekādeśaḥ .

kā antaraṅgatā .

varṇau āśritya ekādeśaḥ padasya svaritatvam .

svaritatvam api antaraṅgam .

katham .

vakṣyati etat .

padagrahaṇam parimāṇārtham iti .

ubhayoḥ antaraṅgayoḥ paratvāt svaritatvam .

svaritatve kṛte āntaryataḥ svaridānudāttayoḥ svaritaḥ bhaviṣyati .

ayam ca api ayuktaḥ vipratiṣedhaḥ pitsvarasya citsvarasya ca .

kim kāraṇam .

cāpi citkaraṇāt .

cāpi citkaraṇasāmarthyāt antodāttatvam bhaviṣyati .