Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 2 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 2.4.35
ārdhadhātuke
Aṣṭādhyāyī 2.4.35
Vṛtti Patañjali

jagdhyādiṣu ārdhadhātukāśrayatvāt sati tasmin vidhānam .

jagdhyādiṣu ārdhadhātukāśrayatvāt sati tasmin ārdhadhātuke jagdhyādibhiḥ bhavitavyam .

kim ataḥ yat sati bhavitavyam .

tatra utsargalakṣaṇapratiṣedhaḥ .

tatra utsargalakṣaṇam kāryam prāpnoti .

tasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

bhavyam praveyam ākhyeyam .

ṇyati avasthite aniṣṭe pratyaye ādeśaḥ syāt .

ṇyataḥ śravaṇam prasajyeta .

na eṣaḥ doṣaḥ .

sāmānyāśrayatvāt viśeṣasya anāśrayaḥ .

sāmānyena hi āśrīyamāṇe viśeṣaḥ na āśritaḥ bhavati .

tatra ārdhadhātukasāmānye jagdhyādiṣu kṛteṣu yaḥ yataḥ pratyayaḥ prāpnoti saḥ tataḥ bhaviṣyati .

sāmānyāśrayatvāt viśeṣasya anāśrayaḥ iti cet uvarṇākārāntebhyaḥ ṇyadvidhiprasaṅgaḥ .

sāmānyāśrayatvāt viśeṣasya anāśrayaḥ iti cet uvarṇākārāntebhyaḥ ṇyat prāpnoti .

lavyam pavyam iti .

ārdhadhātukasāmānye guṇe kṛti yi pratyayasāmānya ca vāntādeśe halantāt iti ṇyat prāpnoti .

iha ca ditsyam dhitsyam ārdhadhātukasāmānye akāralope kṛte halantāt iti ṇyat prāpnoti .

paurvāparyābhāt ca sāmānyena anupapattiḥ .

paurvāparyābhāt ca sāmānyena jagdhyādīnām anupapattiḥ .

na hi sāmānyena paurvāparyam asti .

siddham tu sārvadhātuke pratiṣedhāt .

siddham etat .

katham .

aviśeṣeṇa jagdhyādīn uktvā sārvadhātuke na iti pratiṣedham vakṣyāmi .

sidhyati .

sūtram tarhi bhidyate .

yathānyāsam eva astu .

nanu ca uktam jagdhyādiṣu ārdhadhātukāśrayatvāt sati tasmin vidhānam iti .

parihṛtam etat sāmānyāśrayatvāt viśeṣasya anāśrayaḥ iti .

nanu ca uktam sāmānyāśrayatvāt viśeṣasya anāśrayaḥ iti cet uvarṇākārāntebhyaḥ ṇyadvidhiprasaṅgaḥ iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

vakṣyati tatra ajgrahaṇasya prayojanam ajantabhūtapūrvamātrāt api yathā syāt iti .

yat api ucyate paurvāparyābhāt ca sāmānyena anupapattiḥ iti .

arthasiddhiḥ eva eṣā yat sāmānyena paurvāparyam na asti .

asati paurvāparye viṣayasaptamī vijñāsyate .

ārdhadhātukaviṣaye iti .

atha vā ārdhadhātukāsu iti vakṣyāmi .

kāsu ārdhadhātukāsu .

uktiṣu yuktiṣu rūḍhiṣu pratītiṣu śrutiṣu sañjñāsu