kimartham idam ucyate .
pratyadhikaraṇam vacanotpatteḥ saṅkhyāsāmānādhikaraṇyāt ca dvigoḥ ekavacanavidhānam .
pratyadhikaraṇam vacanotpattiḥ bhavati .
kim idam pratyadhikaraṇam iti .
adhikaraṇam adhikaraṇam prati pratyadhikaraṇam .
saṅkhyāsāmānādhikaraṇyāt ca .
saṅkhyayā bahvarthayā ca asya sāmānādhikaraṇyam .
pratyadhikaraṇam vacanotpatteḥ saṅkhyāsāmānādhikaraṇyāt ca bahuṣu bahuvacanam iti bahuvacanam prāpnoti .
iṣyate ca ekavacanam syāt iti .
tat ca antareṇa yatnam na sidhyati iti dvigoḥ ekavacanavidhānam .
evamartham idam ucyate .
asti prayojanam etat .
kim tarhi iti .
tatra anuprayogasya ekavacanābhāvaḥ advigutvāt .
tatra anuprayogasya ekavacanam na prāpnoti : pañcapūlī iyam iti .
kim kāraṇam .
advigutvāt .
dvigoḥ ekavacanm iti ucyate .
na ca atra anuprayogaḥ dvigusañjñaḥ .
siddham tu dvigvarthasya ekavadvacanāt .
siddham etat .
katham .
dvigvarthaḥ ekavat bhavati iti vaktavyam .
tat tarhi vaktavyam .
na vaktavyam .
na idam pāṛibhāṣikasya vacanasya grahaṇam .
kim tarhi .
anvarthagrahaṇam .
ucyate vacanam .
ekasya arthasya vacanam ekavacanam .
ekaśeṣapratiṣedhaḥ ca .
ekaśeṣasya ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
pañcapūlī ca pañcapūlī ca pañcapūlī ca pañcapūlyaḥ .
na vā anyasya anekatvāt .
na vā vaktavyaḥ .
kim kāraṇam .
anyasya anekatvāt .
na etat dvigoḥ anekatvam .
kasya tarhi .
dvigvarthasamudāyasya .
samāhāragrahaṇam ca taddhitārthapratiṣedhārtham .
samāhāragrahaṇam ca kartavyam .
kim prayojanam .
taddhitārthapratiṣedhārtham .
taddhitārthe yaḥ dviguḥ tasya mā bhūt iti .
pañcakapālau pañcakapālāḥ iti .
kim punaḥ ayam pañcakapālaśabdaḥ pratyekam parisamāpyate āhosvit samudāye vartate .
kim ca ataḥ .
yadi pratyekam parisamāpyate purastāt eva coditam parihṛtam ca. atha samudāye vartate .
na vā samāhāraikatvāt .
na vā etat samāhāraikatvāt api sidhyati .
evam tarhi pratyekam parisamāpyate .
purastāt eva coditam parihṛtam ca. aparaḥ āha : na vā samāhāraikatvāt .
na vā yogārambheṇa eva arthaḥ .
kim kāraṇam .
samāhāraikatvāt .
ekaḥ ayam samāhāraḥ nāma .
tasya ekatvāt ekavacanam bhaviṣyati .