Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 2 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 2.3.69
na la-u-uka-avyaya-niṣṭhā-khalartha-tṛnām
Aṣṭādhyāyī 2.3.69
Vṛtti Patañjali

lādeśe salliḍgrahaṇam kikinoḥ pratiṣedhārtham .

lādeśe salliḍgagrahaṇam kartavyam .

salliṭoḥ prayoge na iti vaktavyam .

kim prayojanam .

kikinoḥ pratiṣedhārtham .

kikinoḥ api prayoge pratiṣedhaḥ yathā syāt . |

papiḥ somaṃ dadiḥ gāḥ .

kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .

tayoḥ alādeśatvāt .

na hi tau lādeśau .

atha tau lādeśau syātām syāt pratiṣedhaḥ .

bāḍham syāt .

lādeśau tarhi bhaviṣyataḥ .

tat katham .

ādṛgamahanajanaḥ kikinau liṭ ca iti liḍvat iti vakṣyāmi .

saḥ tarhi vatinirdeśaḥ kartavyaḥ .

na hi antareṇa vatim atideśaḥ gamyate .

antareṇa api vatim atideśaḥ gamyate .

tat yathā .

eṣaḥ brahmadattaḥ .

abrahmadattam brahmadattaḥ iti āha .

te manyāmahe : brahmadattavat ayam bhavati iti .

evam iha api aliṭam liṭ iti āha .

liḍvat iti vijñāsyate .

ukāraprayoge na iti vaktavyam .

kaṭam cikīrṣuḥ .

odanam bubhukṣuḥ .

tat tarhi vaktavyam .

na vaktavyam .

ukāraḥ api atra nirdiśyate .

katham .

praśliṣṭanirdeśaḥ ayam .

u uka ūka la ūka loka iti .

ukapratiṣedhe kameḥ bhāṣāyām apratiṣedhaḥ .

ukapratiṣedhe kameḥ bhāṣāyām pratiṣedhaḥ na bhavati iti vaktavyam .

dasyāḥ kāmukaḥ .

vṛṣalyāḥ kāmukaḥ .

avyayapratiṣedhe tosunkasunoḥ apratiṣedhaḥ .

avyayapratiṣedhe tosunkasunoḥ pratiṣedhaḥ na bhavati iti vaktavyam .

purā sūryasya udetoḥ ādheyaḥ .

purā vatsānām apākartoḥ .

purā krūrasya visṛpaḥ virapśin .

śānaṃścānaśśatṝṛṇām upasaṅkhyānam .

śānaṃścānaśśatṝṛṇām upasaṅkhyānam kartavyam .

somam pavamānaḥ .

naḍam āghnānaḥ .

adhīyan pārāyaṇam .

laprayoge na iti pratiṣedhaḥ na prāpnoti .

mā bhūt evam .

tṛn iti evam bhaviṣyati .

katham .

tṛn iti na idam pratyayagrahaṇam .

kim tarhi .

pratyāhāragrahaṇam .

kva saṃniviṣṭānām pratyāhāraḥ .

laṭaḥ śatṛ iti ataḥ prabhṛti ā tṛnaḥ nakārāt .

yadi pratyāhāragrahaṇam caurasya dviṣan vṛṣalasya dviṣan atra api prāpnoti .

dviṣaḥ śatuḥ vāvacanam .

dviṣaḥ śatuḥ vā iti vaktavyam .

tat ca avaśyaṃ vaktavyam pratyayagrhaṇe sati pratiṣedhārtham .

tat eva pratyāhāragrahaṇe sati vidhyartham bhaviṣyati .