Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 2 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 2.3.52
adhi-ig-artha-daya-īśām karmaṇi
Aṣṭādhyāyī 2.3.52
Vṛtti Patañjali

karmādiṣu akarmakavadvacanam .

karmādiṣu akarmakavadbhāvaḥ vaktavyaḥ .

kim prayojanam .

akarmakāṇām bhāve laḥ bhavati .

bhāve laḥ yathā syāt .

mātuḥ smaryate .

pituḥ smaryate .

atha vatkaraṇam kimartham .

svāśrayam api yathā syāt .

mātā smaryate .

pitā smaryate iti .

karmābhidhāne hi liṅgavacanānupapattiḥ .

karmābhidhāne hi sati liṅgavacanayoḥ anupapattiḥ syāt .

mātuḥ smṛtam .

mātroḥ smṛtam .

māṭṝṇām smṛtam iti .

mātuḥ yat liṅgam vacanam ca tat smṛtaśabdasya api prāpnoti .

ṣaṣṭhīprasaṇgaḥ ca .

ṣaṣṭhī ca prāpnoti .

kutaḥ .

smṛtaśabdāt .

mātuḥ sāmānādhikaraṇyāt ṣaṣṭhī prāpnoti .

aparaḥ āha :

ṣaṣṭhīprasaṅgaḥ ca .

ṣaṣṭhī ca prasaṅktavyā .

kutaḥ .

mātṛśabdāt .

smṛtaśabdena bhihitam karma iti kṛtvā ṣaṣṭhī na prāpnoti .

tat tarhi vaktavyam .

na vaktavyam .

avivakṣite karmaṇi ṣaṣṭhī bhavati .

kim vaktavyam etat .

na hi .

katham anucyamānam gaṃsyate .

śeṣe iti vartate .

śeṣaḥ ca kaḥ .

karmādīnām avivakṣā śeṣaḥ .

yadā karma vivakṣitam bhavati tadā ṣaṣṭhī na bhavati .

tat yathā .

smarāmi aham mātaram .

smarāmi aham pitaram iti .