Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 2 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 2.3.46.1
prātipadikārtha-liṅga-parimāṇavacana-mātre prathamā
Aṣṭādhyāyī 2.3.46
Vṛtti Patañjali

prātipadikagrahaṇam kimartham .

uccaiḥ nīcaiḥ iti āpi yathā syāt .

kim punaḥ atra prathamayā prārthyate .

padatvam .

na etat asti .ṣaṣṭhyā atra padatvam bhaviṣyati .

idam tarhi prayojanam .

grāmaḥ ucaiḥ te svam .

grāmaḥ uccaiḥ tava svam .

sapūrvāyāḥ prathamāyāḥ vibhāṣā iti eṣaḥ vidhiḥ yathā syāt .

atha liṅgagrahaṇam kimartham .

strī pumān napuṃsakam iti ata api yathā syāt .

na etat asti prayojanam .

eṣaḥ eva atra prātipadikārthaḥ .

idam tarhi .

kumārī vṛkṣaḥ kuṇḍam iti .

atha parimāṇagrahaṇam kimartham .

droṇaḥ khārī āḍhakam iti atra api yathā syāt .

atha vacanagrahaṇam kimartham .

iha samudāye vākyaparisamāptiḥ dṛśyate .

tat yathā .

gargāḥ śatam daṇḍyantām iti .

arthinaḥ ca rājānaḥ hiraṇyena bhavanti na ca pratyekam daṇḍayanti .

sati etasmin dṛṣṭānte yatra etāni samuditāni bhavanti tatra eva syāt .

droṇaḥ khārī āḍhakam iti .

iha na syāt .

kumārī vṛkṣaḥ kuṇḍam iti .

na etat asti prayojanam .

pratyekam api vākyaparisamāptiḥ dṛśyate .

tat yathā vṛddhiguṇasañjñe pratyekam bhavataḥ .

idam tarhi prayojanam ukteṣu api ekatvādiṣu prathamā yathā syāt .

ekaḥ dvau bahavaḥ iti .

atha mātragrahaṇam kimartham .

etanmātre eva prathamā yathā syāt karmādiviśiṣṭe mā bhūt iti .

kaṭam karoti .

na etat asti prayojanam .

karmādiṣu dvitīyādyāḥ vibhaktayaḥ tāḥ karmādiviśiṣṭe bādhikāḥ bhaviṣyanti .

atha vā ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na karmādiviśiṣṭe prathamā bhavati iti yat ayam sambodhane prathamām śāsti .

na etat asti jñāpakam .

asti hi anyat etasya vacane prayojanam .

kim .

sā āmantritam iti vakṣyāmi iti .

yat tarhi yogavibhāgam karoti .

itarathā hi sambodhane āmantritam iti eva brūyāt .

idam tarhi ukteṣu api ekatvādiṣu prathamā yathā syāt .

ekaḥ dvau bahavaḥ iti .

vacanagrahaṇasya api etat prayojanam uktam .

anyatarat śakyam akartum .