anabhihite iti ucyate .
kim idam anabhihitam nāma .
uktam nirdiṣṭam abhihitam iti anarthāntaram .
yāvat brūyāt anukte anirdiṣṭe iti tāvat anabhihite iti .
anabhihitavacanam anarthakam anyatra api vihitasya abhāvāt abhihite .
anabhihitavacanam anarthakam .
kim kāraṇam .
anyatra api vihitasya abhāvāt abhihite .
anyatra api abhihite vihitam na bhavati .
kva anyatra .
citraguḥ śabalaguḥ .
bahuvrīhiṇā uktatvāt matvarthasya matvarthīyaḥ na bhavati .
gargāḥ vatsāḥ vidāḥ urvāḥ .
yañañbhyām uktatvāt apatyārthasya nyāyyotpattiḥ na bhavati .
saptaparṇaḥ aṣṭāpadamiti .
samāsena uktatvāt vīpsāyāḥ dvirvacanam na bhavati .
yat tāvat ucyate citraguḥ śabalguḥ bahuvrīhiṇā uktatvāt matvarthasya matvarthīyaḥ na bhavati iti .
astinā sāmānādhikaraṇye matup vidhīyate .
na ca atra astinā sāmānādhikaraṇyam .
yat api ucyate gargāḥ vatsāḥ vidāḥ urvāḥ yañañbhyām uktatvāt apatyārthasya nyāyyotpattiḥ na bhavati iti .
samarthānām prathamāt vā iti vartate .
na ca etat samarthānām prathamam .
kiṃ tarhi .
dvitīyam arthamupasaṃkrāntam .
yat api ucyate saptaparṇaḥ aṣṭāpadam iti samāsena uktatvāt vīpsāyāḥ dvirvacanam na bhavati iti .
yat atra vīpsāyuktam na adaḥ prayujyate .
kim punaḥ tat .
parvaṇi parvaṇi sapta parṇāni asya .
paṅktau paṅktau aṣṭau padāni iti .
śnambahujakakṣu tarhi .
śnam : bhinatti chinatti .
śnamā uktatvāt kartṛtvasya kartari śap na bhavati .
bahuc : bahukṛtam , bahubhinnam iti .
bahucā uktatvāt īṣadasmāpteḥ kalpabādayaḥ na bhavanti iti .
akac : uccakaiḥ , nīcakaiḥ iti .
akacā uktatvāt kutsādīnām kādayaḥ na bhavanti .
nanu ca śnambahujakacaḥ apavādāḥ te apavādatvāt bādhakāḥ bhaviṣyanti .
śnambahujakakṣu nānādeśatvāt utsargāpratiṣedhaḥ .
samānadeśaiḥ apavādaiḥ utsargāṇām bādhanam bhavati .
nānādeśatvāt na prāpnoti .
kim punaḥ iha akartavyaḥ anabhihitādhikāraḥ kriyate āhosvit anyatra kartavyaḥ na kriyate .
iha akartavyaḥ kriyate .
eṣaḥ eva hi nyāyyaḥ pakṣaḥ yat abhihite vihitam na syāt .
anabhitaḥ tu vibhaktyarthaḥ tasmāt anabhihitavacanam .
anabhihitaḥ tu vibhaktyarthaḥ .
kaḥ punaḥ vibhaktyarthaḥ .
ekatvādayaḥ vibhaktyarthāḥ teṣu anabhihiteṣu karmādayaḥ bhihitāḥ vibhaktīnām utpattau nimittatvāya mā bhūvan iti .
tasmāt anabhihitavacanam .
tasmāt anabhihitādhikāraḥ kriyate .
avaśyam ca etat evam vijñeyam ekatvādayaḥ vibhaktyarthāḥ iti .
abhihite prathamābhāvaḥ .
yaḥ hi manyate karmādayaḥ vibhaktyarthāḥ teṣu abhihiteṣu sāmarthyāt me vibhaktīnām utpattiḥ na bhaviṣyati iti prathamā tasya na prāpnoti .
kva .
vṛkṣaḥ plakṣaḥ .kiṃ kāraṇam .
prātipadikena uktaḥ prātipadikārthaḥ iti .
na kva cit prātipadikena anuktaḥ prātipadikārthaḥ ucyate ca prathamā .
sā vacanāt bhaviṣyati .
tava eva tu khalu eṣaḥ doṣaḥ yasya te ekatvādayaḥ vibhaktyarthāḥ abhihite prathamābhāvaḥ iti .
prathamā te na prāpnoti .
kva .
pacati odanam devadattaḥ iti .
kim kāraṇam .
tiṅā uktāḥ ekatvādayaḥ iti .
anabhihitādhikāram ca tvam karoṣi parigaṇanam ca .
na kva cit tiṅā ekatvādīnām anabhidhānam ucyate ca prathamā .
sā vacanāt bhaviṣyati .
nanu ca iha anabhidhānam vṛkṣaḥ plakṣaḥ iti .
atra api abhidhānam asti .
katham .
vakṣyati etat : astiḥ bhavantīparaḥ prathamapuruṣaḥ aprayujyamānaḥ api asti iti .
vṛkṣaḥ plakṣaḥ .
asti iti gamyate .
tava eva tu khalu eṣaḥ doṣaḥ yasya te karmādayaḥ vibhaktyārthāḥ abhihite prathamābhāvaḥ iti .
prathamā te prāpnoti .
kva .
kaṭam karoti bhīṣmam udāram śobhanam darśanīyam iti .
kaṭaśabdāt utpadyamānayā dvitīyayā abhihitam karma iti kṛtvā bhīṣādibhyaḥ dvitīyā na prāpnoti .
kā tarhi prāpnoti .
prathamā .
tat yathā .
kṛtaḥ kaṭaḥ bhīṣmaḥ udāraḥ śobhanaḥ darśanīyaḥ iti .
karoteḥ utpadyamānena ktena abhihitam karma iti kṛtvā bhīṣmādibhyaḥ dvitīyā na bhavati .
kā tarhi .
prathamā bhavati .
na eṣaḥ doṣaḥ .
na hi mama anabhihitādhikāraḥ asti na api parigaṇanam .
sāmarthyāt me vibhaktīnām utpattiḥ bhaviṣyati .
asti ca sāmarthyam .
kim .
karmaviśeṣaḥ vaktavyaḥ .
atha vā kaṭaḥ api karma bhīṣmādayaḥ api .
tatra karmaṇi iti eva siddham .
atha vā kaṭaḥ eva karma tat sāmānādhikaraṇyāt bhīṣmādibhyaḥ dvitīyā bhaviṣyati .
asti khalvapi viśeṣaḥ kaṭaṃ karoti bhīṣmamudāram śobhanam darśanīyam iti ca kṛtaḥ kaṭo bhīṣmaḥ udāraḥ śobhanaḥ darśanīyaḥ iti ca .
karoteḥ utpadyamānaḥ ktaḥ anavayavena sarvam karma abhidhatte .
kaṭaśabdāt punaḥ utpadyamānayā dvitīyayā yat kaṭastham karma tat śakyamabhidhātum na hi karmaviśeṣaḥ .
tava eva tu khalu eṣaḥ doṣaḥ yasya te ekatvādayaḥ vibhaktyarthāḥ abhihite prathamābhāvaḥ iti .
prathamā te na prāpnoti .
kva .
ekaḥ dvau bahavaḥ iti .
kim kāraṇam .
prātipadikena uktāḥ ekatvādayaḥ iti .
karmādiṣu api vai vibhaktyartheṣu avaśyam ekatvādayaḥ nimittatvena upādeyāḥ .
karmaṇaḥ evatve karmaṇaḥ dvitve karmaṇaḥ bahutve iti .
na ca ekatvādīnām ekatvādayaḥ santi .
atha santi mama api santi .
teṣu anabhihiteṣu prathamā bhaviṣyati .
atha vā ubhayavacanāḥ hyete .
dravyam ca āhuḥ guṇam ca .
yatsthaḥ asau guṇaḥ tasya anuktāḥ ekatvādayaḥ iti kṛtvā prathamā bhaviṣyati .
atha vā saṅkhyā nāma iyam parapradhānā .
saṃkhyeyam anayā viśeṣyam .
yadi ca atra prathamā na syāt saṅkhyeyam aviśeṣitam syāt .
atha vā vakṣyati tatra vacanagrahaṇasya prayojanam ukteṣu api ekatvādiṣu prathamā yathā syāt iti .
atha vā samayāt bhaviṣyati .
yadi sāmayakī na niyogataḥ anyāḥ kasmāt na bhavanti .
karmādīnām abhāvāt .
ṣaṣṭhī tarhi prāpnoti .
śeṣalakṣaṇā ṣaṣṭhī aśeṣatvāt na bhaviṣyati .
evam api vyatikaraḥ prāpnoti .
ekasmin api dvivacanabahuvacane prāpnutaḥ .
dvayoḥ api ekavavacanabahuvacane prāpnutaḥ .
bahuṣu api ekavacanadvivacane prāpnutaḥ .
arthataḥ vyavasthā bhaviṣyati .