Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 2 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 2.2.29.1
ca-arthe dvandvaḥ
Aṣṭādhyāyī 2.2.29
Vṛtti Patañjali

cārthe iti ucyate caḥ ca avyayam .

tena samāsasya avyayasañjñā prāpnoti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

pāṭhena avyayasañjñā kriyate .

na ca samāsaḥ tatra paṭhyate .

pāṭhena api avyayasañjñāyām satyām abhideheyavat liṅgavacanāni bhavanti .

yaḥ ca iha arthaḥ abhidhīyate na tasya liṅgasaṅkhyābhyām yogaḥ asti .

na idam vācanikam aliṅgatā asaṅkhyatā va .

kim tarhi .

svābhāvikam etat .

tat yathā : samānam īhamānānām adhīyānānām ca ke cit arthaiḥ yujyante apare na .

na ca idānīm kaḥ cit arthavān iti kṛtvā sarvaiḥ arthavadbhiḥ śakyam bhavitum kaḥ cit anarthakaḥ iti kṛtvā sarvaiḥ anarthakaiḥ .

tatra kim asmābhiḥ śakyam kartum .

yat prāk samāsāt cārthasya liṅgasaṅkhyābhyām yogaḥ na asti samāse ca bhavati svābhāvikam etat .

atha vā āśrayataḥ liṅgavacanāni bhaviṣyanti .

guṇavacanānām hi śabdānām āśrayataḥ liṅgavacanāni bhavanti .

tat yathā śuklam vastram , śuklā śāṭī śuklaḥ kambalaḥ , śuklau kambalau śuklāḥ kambalāḥ iti .

yat asau dravyam śritaḥ bhavati guṇaḥ tasya yat liṅgam vacanam ca tat guṇasya api bhavati .

evam iha api yat asau dravyam śritaḥ bhavati samāsaḥ tasya yat liṅgam vacanam ca tat samāsasya api bhaviṣyati .

atha iha kasmāt na bhavati .

yājñikaḥ ca ayam vaiyākaraṇaḥ ca .

kaṭhaḥ ca ayam bahvṛcaḥ ca .

aukthikaḥ ca ayam mīmāṃsakaḥ ca iti .

śeṣaḥ iti vartate .

aśeṣatvāt na bhaviṣyati .

yadi śeṣaḥ iti vartate

upāsnātam sthūlasiktam tūṣṇīṅgaṅgam mahāhradam droṇam cet aśakaḥ gantum mā tvā tāptām kṛtākṛte

iti etat na sidhyati .

na eṣaḥ doṣaḥ .

anyat hi kṛtam anyat akṛtam .