Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 2 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 2.2.26, 28
diṅnāmāny antarāle
tena saha+iti tulyayoge
Aṣṭādhyāyī 2.2.26, 28
Vṛtti Patañjali

diksamāsasahayogayoḥ ca antarālapradhānābhidhānāt .

diksamāsasahayogayoḥ ca aśiṣyaḥ bahuvrīhiḥ .

kim kāraṇam .

antarālapradhānābhidhānāt .

diksamāse sahayoge ca antarālam pradhānam ca abhidhīyate .

tatra anyapadārthe iti eva siddham .

yadi evam dakṣiṇapūrvā dik samānādhikaraṇalakṣaṇaḥ puṃvadbhāvaḥ na prāpnoti .

adya punaḥ iyam sā eva dakṣiṇā sā eva pūrvā iti kṛtvā samānādhikaraṇalakṣaṇaḥ puṃvadbhāvaḥ siddhaḥ bhavati .

na sidhyati .

bhāṣitapuṃskasya puṃvadbhāvaḥ .

na ca etau bhāṣitapuṃskau .

nanu ca bhoḥ dakṣiṇaśabdaḥ pūrvaśabdaḥ ca puṃsi bhāṣyete .

samānāyām ākṛtau yat bhāṣitapuṃskam .

ākṛtyantare ca etau bhāṣitapuṃskau .

dakṣiṇā pūrvā iti dikśabdau .

dakṣiṇaḥ pūrvaḥ iti vyavasthāśabdau .

yadi punaḥ dikśabdāḥ api vyavasthāśabdāḥ syuḥ .

katham yāni digapadiṣṭāni kāryāṇi .

yadā diśaḥ vyavasthām vakṣyanti .

yadi tari yaḥ yaḥ diśi vartate saḥ saḥ dikśabdaḥ ramaṇīyādiṣu atiprasaṅgaḥ bhavati .

ramaṇīyā dik śobhanā dik iti .

atha matam etat diśi dṛṣṭaḥ digdṛṣṭaḥ digdiṣṭaḥ śabdaḥ dikśabdaḥ diśam yaḥ na vyabhicarati iti ramaṇīyādiṣu atiprasaṅgaḥ na bhavati .

puṃvadbhāvaḥ tu prāpnoti .

evam tarhi sarvanāmnaḥ vṛttimātre puṃvadbhāvaḥ vaktavyaḥ dakṣiṇottarapūrvāṇām iti evamartham .

evam ca kṛtvā dik diksamāsasahayogayoḥ ca antarālapradhānābhidhānāt iti eva .

nanu ca uktam dakṣiṇapūrvā dik samānādhikaraṇalakṣaṇaḥ puṃvadbhāvaḥ na prāpnoti iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

sarvanāmnaḥ vṛttimātre puṃvadbhāvena parihṛtam .

matvarthe vā pūrvasya vidhānāt .

atha vā matvarthe pūrvaḥ yogaḥ .

amatvarthaḥ ayam ārambhaḥ .

kababhāvārtham vā .

atha va kap mā bhūt iti .