Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 2 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 2.2.11
pūraṇa-guṇa-suhitārtha-sad-avyaya-tavya-samānādhikaranena
Aṣṭādhyāyī 2.2.11
Vṛtti Patañjali

guṇe kim udāharaṇam .

brāhmaṇasya śuklāḥ vṛṣalasya kṛṣṇāḥ iti .

na etat asti prayojanam .

asāmarthyāt atra na bhaviṣyati .

katham asāmarthyam .

sāpekṣam asamartham bhavati iti .

dravyam atra apekṣyate dantāḥ .

idam tarhi kākasya kārṣṇyam kaṇṭakasya taikṣṇyam balākāyāḥ śauklyam iti .

idam api udāharaṇam brāhmaṇasya śuklāḥ vṛṣalasya kṛṣṇāḥ iti .

nanu ca uktam .

asāmarthyāt atra na bhaviṣyati .

katham asāmarthyam .

sāpekṣam asamartham bhavati iti .

dravyam atra apekṣyate dantāḥ iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

bhavati vai kasya cit arthāt prakaraṇāt vā apekṣyam nirjñātam tadā vṛttiḥ prāpnoti .

sati kim udāharaṇam .

brahmaṇasya pakṣyan brāhmaṇasya pakṣyamāṇaḥ .

na etat asti .

pratiṣidhyate atra ṣaṣṭhī laprayoge na iti .

yā ca śrūyate eṣā bāhyam artham apekṣya bhavati .

tatra asmārthyāt na bhaviṣyati .

katham asāmarthyam .

sāpekṣam asamartham bhavati iti .

dravyam atra apekṣyate odanaḥ .

idam tarhi caurasya dviṣan vṛṣalasya dviṣan .

nanu ca atra api pratiṣidhyate .

vakṣyati etat dviṣaḥ śatuḥ vāvacanam iti .

avyaye kim udāharaṇam .

brāhmaṇasya uccaiḥ vṛṣalasya nīcaiḥ iti .

na etat asti .

asāmarthyāt atra na bhaviṣyati .

katham asāmarthyam .

sāpekṣam asamartham bhavati iti .

dravyam atra apekṣyate āsanam .

idan tarhi brāhmaṇasya kṛṭvā vṛṣalasya kṛtvā iti .

etat api na asti .

pratiṣidhyate tatra ṣaṣṭhī avyayaprayoge na iti .

yā ca śrūyate eṣā bāhyam artham apekṣya bhavati .

tatra asmārthyāt na bhaviṣyati .

katham asāmarthyam .

sāpekṣam asamartham bhavati iti .

dravyam atra apekṣyate kaṭaḥ .

idam tarhi .

purā sūryasya udetoḥ ādheyaḥ .

purā vatsānām apākartoḥ .

nanu ca atra api pratiṣidhyate avyayam iti kṛtvā .

vakṣyati etat .

avyayapratiṣedhe tosunkasunoḥ apratiṣedhaḥ iti .

samānādhikaraṇe kim udāharaṇam .

rājñaḥ pāṭaliputrakasya śukasya mārāvidasya pāṇineḥ sūtrakārasya .

na etat asti .

asāmarthyāt atra na bhaviṣyati .

katham asāmarthyam .

samānādhikaraṇam asamarthavat bhavati iti .

idam tarhi .

sarpiṣaḥ pīyamānaḥ yajuṣaḥ kriyamāṇasya iti .

nanu ca atra api asāmarthyāt eva na bhaviṣyati .

katham asāmarthyam .

samānādhikaraṇam asamarthavat bhavati iti .

adhātvabhihitam iti evam tat .