Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 2 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 2.2.5.2
kālāḥ parimāṇinā
Aṣṭādhyāyī 2.2.5
Vṛtti Patañjali

kālasya yena samāsaḥ tasya aparimāṇitvāt anirdeśaḥ .

kālasya yena samāsaḥ saḥ aparimāṇī .

tasya aparimāṇitvāt anirdeśaḥ .

agamakaḥ nirdeśaḥ anirdeśaḥ .

na hi jātasya māsaḥ parimāṇam .

kasya tarhi .

triṃśadrātrasya .

tat yathā .

droṇaḥ badarāṇām devadattasya iti .

na devadattasya droṇaḥ parimāṇam .

kasya tarhi .

badarāṇām .

siddham tu kālaparimāṇam yasya sa kālaḥ tena .

siddham etat .

katham .

kālaparimāṇam yasya sa kālaḥ tena samasyate iti vaktavyam .

sidhyati .

sūtram tarhi bhidyate .

yathānyāsam eva astu .

nanu ca uktam kālasya yena samāsaḥ tasya aparimāṇitvāt anirdeśaḥ iti .

kam punaḥ kālam matvā bhavān āha kālasya yena samāsaḥ tasya aparimāṇitvāt anirdeśaḥ iti .

yena mūrtīnām upacayāḥ ca apacayāḥ ca lakṣyante tam kālam āhuḥ .

tasya eva kayā cit kriyayā yuktasya ahaḥ iti ca bhavati rātriḥ iti ca .

kayā kriyayā .

ādityagatyā .

tayā eva asakṛt āvṛttayā māsaḥ iti bhavati saṃvatsaraḥ iti ca .

yadi evam jātasya māsaḥ parimāṇam .

ekavacanadvigoḥ ca upasaṅkhyānam .

ekavacanāntānām iti vaktavyam .

iha mā bhūt .

māsau jātasya māsāḥ jātasya iti .

dvigoḥ ca iti vaktavyam iha api yathā syāt : dvimāsajātaḥ , trimāsajātaḥ .

uktam vā .

kim uktam .

ekavacane tāvat uktam anabhidhānāt iti .

dvigoḥ kim uktam .

uttarapadena parimāṇina dvigoḥ samāsavacanam iti .