idam vicāryate : varṇena tṛtīyāsamāsaḥ vā syāt : kṛṣṇena sāraṅgaḥ kṛṣṇasāraṅgaḥ samānādhikaraṇena vā : kṛṣṇaḥ sāraṅgaḥ kṛṣṇasāraṅgaḥ iti .
kaḥ ca atra viśeṣaḥ .
varṇena tṛtīyāsamāsaḥ etapratiṣedhe varṇagrahaṇam .
varṇena tṛtīyāsamāsaḥ etapratiṣedhe varṇagrahaṇam kartavyam .
tṛtīyā pūrvapadam prakṛtisvaram bhavati .
anete varṇaḥ iti vaktavyam .
atha dvitīyena varṇagrahaṇena etaviśeṣaṇena arthaḥ .
bāḍham arthaḥ yadi avarṇa etaśabdaḥ asti .
nanu ca ayam asti : ā* itaḥ etaḥ , kṛṣṇetaḥ , lohitetaḥ iti .
na arthaḥ evamarthena varṇagrahaṇena .
yadi tāvat ayam kartari ktaḥ tṛtīyā karmaṇi iti anena svareṇa bhavitavyam .
atha api kartari paratvāt kṛtsvareṇa bhavitavyam .
atha samānādhikaraṇaḥ .
samānādhikaraṇe dviḥ varṇagrahaṇam .
samānādhikaraṇe dviḥ varṇagrahaṇam kartavyam .
varṇaḥ varṇeṣu anete iti vaktavyam .
ekam varṇagrahaṇam kartavyam iha mā bhūt .
paramaśuklaḥ paramakṛṣṇaḥ iti .
dvitīyam varṇagrahaṇam kartavyam iha mā bhūt .
kṛṣṇatilāḥ iti .
ekam varṇagrahaṇam anakrthakam .
anyataratra kasmāt na bhavati .
lakṣaṇapratipadikoktayoḥ pratipadoktasya eva iti .
evam sati .
tāni etāni trīṇi varṇagrahaṇāni bhavanti samāsavidhau dve svaravidhau ca ekam .
yasya api tṛtīyāsamāsaḥ tasya api tāni eva trīṇi varṇagrahaṇāni bhavanti samāsavidhau dve svaravidhau ca ekam .
sāmānyena mama tṛtīyāsamāsaḥ bhaviṣyati tṛtīyā tatkṛtārthena guṇavacanena iti .
avaśyam varṇena pratipadam samāsaḥ vaktavyaḥ yatra tena na sidhyati tadartham .
kva ca tena na sidhyati .
śukababhruḥ haritababhruḥ iti .
tathā ca sati tāni eva trīṇi varṇagrahaṇāni bhavanti samāsavidhau dve svaravidhau ca ekam .
atha samānādhikaraṇaḥ sāmānyena siddhaḥ syāt .
bāḍham siddhaḥ .
katham .
viśeṣaṇam viśeṣyeṇa bahulam iti .
evam api dve varṇagrahaṇe kartavye svaravidhau eva pratipadoktasya abhāvāt .
tasmāt samānādhikaraṇaḥ iti eṣaḥ pakṣaḥ jyāyān .