annena vyañjanam bhakṣyeṇa miśrīkaraṇam iti asamarthasamāsaḥ .
annena vyañjanam bhakṣyeṇa miśrīkaraṇam iti asamarthasamāsaḥ ayam draṣṭavyaḥ .
kim kāraṇam .
kārakāṇām kriyayā sāmarthyāt .
kārakāṇām kriyayā sāmarthyam bhavati na teṣām anyonyena .
tat yathā niśrayaṇyā dvābhyām kāṣṭhābhyām sāmarthyam na teṣām anyonyena .
evam tarhi āha ayam annena vyañjanam bhakṣyeṇa miśrīkaraṇam iti na ca asti sāmarthyam .
tatra vacanāt samāsaḥ bhaviṣyati .
vacanaprāmāṇyāt iti cet nānākārakāṇām pratiṣedhaḥ .
vacanaprāmāṇyāt iti cet nānākārakāṇām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
tiṣṭhatu dadhnā odanaḥ bhujyate devadattena .
siddham tu samānādhikaraṇādhikāre ktaḥ tṛtīyāpūrvapadaḥ uttarapadalopaḥ ca
ṣiddham etat .
katham .
samānādhikaraṇādhikāre vaktavyam ktaḥ tṛtīyāpūrvapadaḥ samasyatesupā uttarapadasya ca lopaḥ bhavati iti .
dadhnā upasiktaḥ dadhyupasiktaḥ dadhyupasiktaḥ odanaḥ dadhyodanaḥ guḍena saṃsṛṣṭāḥ guḍasaṃsṛṣṭāḥ , guḍasaṃsṛṣṭāḥ dhānāḥ guḍadhānāḥ .
ṣaṣṭhīsamāsaḥ ca yuktapūrṇāntaḥ .
ṣaṣṭhīsamāsaḥ ca yuktapūrṇāntaḥ samasyate uttarapadasya ca lopaḥ vaktavyaḥ .
aśvānām yuktaḥ aśvayuktaḥ aśvayuktaḥ rathaḥ aśvarathaḥ .
dadhnaḥ pūrṇaḥ dadipūrṇaḥ dadhipūrṇaḥ ghaṭaḥ dadhighaṭaḥ .
tat tarhi bahu vaktavyam .
na vā asamāse adarśanāt .
na vā vaktavyam .
kim kāraṇam .
asamāse adarśanāt .
yat hi asamāse dṛśyate samāse ca na dṛśyate tat lopārambham prayojayati .
na ca asamāse upasiktaśabdaḥ saṃsṛṣṭaśabdaḥ pūrṇaśabdaḥ vā dṛśyate .
katham tarhi sāmarthyam gamyate .
yuktārthasampratyayāt ca sāmarthyam .
dadhnā yuktārthatā sampratīyate .
katham punaḥ jñāyate dadhnā yuktārthatā sampratīyate iti .
sampratyayāt ca tadarthādhyavasānam .
sampratyayāt ca tadarthaḥ adhyavasīyate .
avaśyam ca etat evam vijñeyam .
sampratīyamānārthalope hi anavasthā .
yaḥ hi manyate sampratīyamānārthānām śabdānām lopaḥ bhavati iti anavasthā tasya lopasya syāt .
dadhi iti ukte bahavaḥ arthāḥ gamyante mandakam uttarakam nilīnakam iti tadvācinām śabdānām lopaḥ vaktavyaḥ syāt .
tathā guḍaḥ iti ukte madhuraśabdasya śṛṅgaveram iti ukte ca kaṭuśabdasya .
antareṇa khalu api śabdaprayogam bahavaḥ arthāḥ gamyante akṣinikocaiḥ pāṇivihāraiḥ ca .
tadvācinām śabdānām lopaḥ vaktavyaḥ syāt .