Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.4.51.2
akathitaṃ ca
Aṣṭādhyāyī 1.4.51
Vṛtti Patañjali

atha ye dhātūnām dvikarmakāḥ teṣām kim kathite lādayaḥ bhavanti āhosvit akathite .

kathite lādayaḥ .

kathite lādibhiḥ abhihite guṇamkarmaṇi kā kartavyā .

kathite lādayaḥ cet syuḥ ṣaṣṭḥīm kuryāt tadā guṇe .

kathite lādayaḥ cet syuḥ ṣaṣṭhī guṇakarmaṇi tadā kartavyā .

duhyate goḥ payaḥ .

yācyate pauravasya kambalaḥ iti .

katham .

akārakam hyakathitatvāt .

akārakam hi etat bhavati .

kim kāraṇam .

akathitatvāt .

kārakam cet tu na akathā .

atha kārakam na akathitam .

atha kārake sati kā kartavyā .

kārakam cet vijānīyāt yām yām manyeta sā bhavet .

kārakam cet vijānātīyāt yā yā prāpnoti sā kartavyā .

duhyate goḥ payaḥ .

yācyate pauravāt kambalaḥ iti .

kathite abhihite tvavidhiḥ tvamatiḥ guṇakarmaṇi lādividhiḥ sapare .

kathite lādibhiḥ abhihite tvavidhiḥ eṣaḥ bhavati .

kim idam tvavidhiḥ iti .

tava vidhiḥ tvavidhiḥ .

tvamatiḥ .

kimidam tvamatiḥ iti .

tava matiḥ tvamatiḥ .

na evam anye manyante .

katham tarhi anye manyante .

guṇakarmaṇi lādividhiḥ sapare .

guṇakarmaṇi lādividhiyaḥ bhavanti saha pareṇa yogena .

gatibuddhipratyavasānārthaśabdakarmākarmakāṇām aṇikartā saḥ ṇau iti .

dhruvaceṣṭitayuktiṣu ca api aguṇe tat analpamateḥ vacanam smarata .

dhruvayuktiṣu ceṣṭitayuktiṣu ca api aguṇe karmaṇi lādayaḥ bhavanti .

tat analpmateḥ ācāryasya vacanam smaryatām .

aparaḥ āha :

pradhānakarmaṇi ākhyeye lādīn āhuḥ dvikarmaṇām .

pradhānakarmaṇi abhidheye dvikarmaṇām dhātūnām karmaṇi lādayaḥ bhavanti iti vaktavyam .

ajām nayati grāmam .

ajā nīyate grāmam .

ajā nītā grāmam iti .

apradhāne duhādīnām .

apradhāne duhādīnām karmaṇi lādayaḥ bhavanti iti vaktavyam .

duhyate gauḥ payaḥ .

ṇyante kartuḥ ca karmaṇaḥ .

lādayaḥ bhavanti iti vaktavyam .

gamyate devadattaḥ grāmam yajñadattena .

ke punaḥ dhātūnām dvikarmakāḥ .

nīvahyoḥ harateḥ ca api gatyarthānām tathā eva ca dvikarmakeṣu grahaṇam draṣṭavyam iti niścayaḥ .

ajām nayati grāmam .

bhāram vahati grāmam .

bhāram harati grāmam .

gatyarthānām .

gamayati devadattam grāmam .

yāpayati devadattam grāmam .

siddham vā apo anyakarmaṇaḥ .

siddham vā punaḥ etat bhavati .

kutaḥ .

anyakarmaṇaḥ .

anyasya atra ajā karma anyasya grāmaḥ .

ajām asau gṛhītvā grāmam nayati .

anyakarma iti cet brūyāt lādīnām avidhiḥ bhavet .

anyakarma iti cet brūyāt lādīnām avidhiḥ ayam bhavet .

ajā nīyate grāmam iti .

parasādhane utpadyamānena lena ajāyāḥ abhidhānam na prāpnoti .