dhruvam iti kimartham .
grāmāt āgacchati śakaṭena .
na etat asti .
karaṇasañjñā atra bādhikā bhaviṣyati .
idam tarhi grāmāt āgacchan kaṃsapātryām pāṇinā odanam bhuṅkte iti .
atra api adhikaraṇasañjñā bādhikā bhaviṣyati .
idam tarhi vṛkṣasya parṇam patati .
kuḍyasya piṇḍaḥ patiti iti .
jugupsāvirāmapramādārthānām upasamkhyānam .
jugupsāvirāmapramādārthānām upasamkhyānam kartavyam .
jugupsā .
adharmāt jugupsate. adharmāt bībhatsate .
virāma | dharmāt viramati. dharmāt nivartate .
pramāda .
dharmāt pramādyati .
dharmāt muhyati .
iha ca upasamkhyānam kartavyam .
sāmkāśyakebhyaḥ pāṭaliputrakāḥ abhirūpatarāḥ iti .
tat tarhi idam vaktavyam .
na vaktavyam .
iha tāvat adharmāt jugupsate adharmāt bībhatsate iti .
yaḥ eṣaḥ manuṣyaḥ prekṣāpūrvakārī bhavati saḥ paśyati duḥkhaḥ adharmaḥ na anena kṛtyam asti iti .
saḥ buddhyā samprāpya nivartate .
tatra dhruvamapāye apādānam iti eva siddham .
iha ca dharmāt viramati dharmāt nivartate iti dharmāt pramādyati dharmāt muhyati iti .
yaḥ eṣaḥ manuṣyaḥ sambhinnabuddhiḥ bhavati saḥ paśyati na idam kim cit dharmaḥ nāma na enam kariṣyāmi iti .
saḥ buddhyā samprāpya nivartate .
tatra dhruvamapāye apādānam iti eva siddham .
iha ca sāmkāśyakebhyaḥ pāṭaliputrakāḥ abhirūpatarāḥ iti .
yaḥ taiḥ sāmyam gatavān bhavati saḥ etatprayuṅkte .
gatiyukteṣu apādānasañjñā na papadyate adhruvatvāt .
gatiyukteṣu apādānasañjñā na upapadyate .
aśvāt trastāt patitaḥ .
rathāt pravītāt patitaḥ .
sārthāt gacchataḥ hīnaḥ iti .
kim kāraṇam .
adhruvatvāt .
na vā adhrauvyasya avivikṣitatvāt .
na vā eṣaḥ doṣaḥ .
kim kāraṇam .
adhrauvyasya avivakṣitatvāt .
na atra adhrauvyam vivakṣitam .
kim tarhi .
dhrauvyam .
iha tāvat aśvāt trastāt patitaḥ iti .
yat tadaśve aśvatvam āśugāmitvam tat dhruvam tat ca vivakṣitam .
rathāt pravītāt patitaḥ iti yat tat rathe rathatvam ramante asmin rathaḥ iti tat dhruvam tat ca vivakṣitam .
sārthāt gacchataḥ hīnaḥ iti yat tatsārthe sārthatvam sahārthībhāvaḥ tat dhruvam tat ca vivakṣiktam .
yadi api tāvat atra etat śakyate vaktum ye tu ete atyantagatiyuktāḥ tatra katham .
dhāvataḥ patitaḥ .
tvaramāṇāt patitaḥ iti .
atra api na vā adhrauvyasya avivakṣitatvāt iti eva siddham .
katham punaḥ sataḥ nāma avivakṣā syāt .
sataḥ api avivakṣā bhavati .
tat yathā alomikā eḍakā .
anudarā kanya iti .
asataḥ ca vivakṣā bhavati .
samudraḥ kuṇḍikā .
vindhyaḥ vardhitakam iti