katham tvetatsūtram paṭhitavyam .
kim ā kaḍārāt ekā sañjñā iti āhosvit prāk kaḍārāt param kāryam iti .
kutaḥ punaḥ ayam sandehaḥ .
ubhayathā hi ācāryeṇa śiṣyāḥ sūtram pratipāditāḥ : kecit ā kaḍārāt ekā sañjñā iti , kecit prāk kaḍārāt param kāryam iti .
kaḥ ca atra viśeṣaḥ .
tatra ekasañjñādhikāre tadvacanam .
tatra ekasañjñādhikāre tat vaktavyam .
kim .
ekā sañjñā bhavati iti .
nanu ca yasya api paraṅkāryatvam tena api paragrahaṇam kartavyam .
parārtham mama bhaviṣyati .
vipratiṣedhe ca iti .
mama api tarhi ekagrahaṇam parārtham bhaviṣyati .
sarūpāṇām ekaśeṣaḥ ekavibhaktau iti .
sañjñādhikāraḥ ca ayam .
tatra kim anyat śakyam vijñātum anyat ataḥ sañjñāyāḥ .
tatra etāvat vācyam .
ā kaḍārāt ekā .
kim .
ekā sañjñā bhavati iti .
aṅgasañjñayā bhapadasañjñayoḥ asamāveśaḥ .
aṇgasañjñayā bhapadasañjñayoḥ samāveśaḥ na prāpnoti .
sārpiṣkaḥ bārhiṣkaḥ yājuṣkaḥ dhānuṣkaḥ .
bābhravyaḥ māṇḍavya iti .
anavakāśe bhapadasañjñe aṅgasañjñāṃ bādheyātām .
paravacane hi niyamānupapatteḥ ubhayasañjñābhāvaḥ .
yasya punaḥ paraṅkāryatvam niyamānupapatteḥ tasya ubhayoḥ sañjñayoḥ bhāvaḥ siddhaḥ .
katham .
pūrve tasya bhapadasañjñe parā aṅgasañjñā .
katham .
evam sa vakṣyati .
yasmātpratyayavidhiḥ tadādi suptiṅantaṃ padam naḥ kye siti ca .
svādiṣu asarvanāmasthāne yaci bham .
tasya ante pratyaye aṅgamiti .
tatra ārambhasāmarthyāc ca bhapadasañjñe paraṅkāryatvāt ca aṅgasañjñā bhaviṣyati .
nanu ca yasya api ekasañjñādhikāraḥ tasya api aṅgasañjñāpūrvike bhapadasañjñe .
katham .anuvṛttiḥ kriyate .
paryāyaḥ prasajyeta. ekā sañjñā iti vacanāt na asti yaugapadyena saṃbhavaḥ .
karmadhārayatve tatpuruṣagrahaṇam .
karmadhārayatve tatpuruṣagrahaṇam kartavyam .
tatpuruṣaḥ samānādhikaraṇaḥ karmadhārayaḥ iti .
ekasañjñādhikāraḥ iti coditam .
akriyamāṇe hi anavakāśā karmadhārayasañjñā tatpuruṣasañjñām bādheta .
paravacane hi niyamānupapatteḥ ubhayasañjñābhāvaḥ .
yasya punaḥ paraṅkāryatvam niyamānupapatteḥ tasya ubhayoḥ sañjñayoḥ bhāvaḥ siddhaḥ .
katham .
pūrvā tasya karmadhārayasañjñā parā tatpuruṣasañjñā .
katham .
evam sa vakṣyati .
pūrvakālaikasarvajaratpurāṇanavakevalāḥ samānādhikaraṇena karmadhārayaḥ iti .
evam sarvam karmadhārayaprakaraṇam anukramya tasya ante śritādiḥ tatpuruṣaḥ iti .
tatra ārambhasāmarthyāt ca karmadhārayasañjñā paraṅkāryatvāt ca tatpuruṣasañjñā bhaviṣyati .
nanu ca yasya api ekasañjñādhikāraḥ tasya api tatpuruṣasañjñāpūrvikā karmadhārayasañjñā .
katham .
anuvṛttiḥ kriyate .
paryāyaḥ prasajyeta .
ekā sañjñā iti vacanāt na asti yaugapadyena sambhavaḥ .
tatpuruṣatve dvigucagrahaṇam .
tatpuruṣatve dvigucagrahaṇam kartavyam .
tatpuruṣaḥ dviguḥ ca iti cakāraḥ kartavyaḥ .
akriyamāṇe hi cakāre anavakāśā dvigusañjñā tatpuruṣasañjñām bādheta .
paravacane hi niyamānupapatteḥ ubhayasañjñābhāvaḥ .
yasya punaḥ paraṅkāryatvam niyamānupappateḥ tasya ubhayoḥ sañjñayoḥ bhāvaḥ siddhaḥ .
katham .
pūrvā tasya dvigusañjñā parā tatpuruṣasañjñā. katham .
evaṃ sa vakṣyati .
taddhitārthottarapadasamāhāre ca saṅkhyāpūrvaḥ dviguḥ iti .
evam sarvam dviguprakaraṇam anukramya tasya ante śritādiḥ tatpuruṣaḥ iti .
tatra ārambhasāmarthyāt ca dvigusañjñā paraṅkāryatvāt ca tatpuruṣasañjñā bhaviṣyati .
nanu ca yasya api ekasañjñādhikāraḥ tasya api tatpuruṣasañjñāpūrvikā dvigusañjñā .
katham .
anuvṛttiḥ kriyate .
paryāyaḥ prasajyeta .
ekā sañjñā iti vacanāt na asti yaugapadyena saṃbhavaḥ .
gatidivaḥkarmahetumatsu cagrahaṇam .
gatidivaḥkarmahetumatsu cagrahaṇam kartavyam .
upasargāḥ kriyāyoge gatiśca iti cakāraḥ kartavyaḥ .
akriyamāṇe hi cakāre anavakāśaḥ pasargasañjñā gatisañjñām bādheta .
paravacane hi niyamānupapatteḥ ubhayasañjñābhāvaḥ .
yasya punaḥ paraṅkāryatvam niyamānupapatteḥ tasya ubhayoḥ sañjñayoḥ bhāvaḥ siddhaḥ .
katham .
pūrvā tasya upasargasañjñā parā gatisañjñā .
atra ārambhasāmarthyāt ca upasargasañjñā paraṅkāryatvāt ca gatisañjñā bhaviṣyati .
nanu ca yasya api ekasañjñādhikāraḥ tasya upasargasañjñāpūrvikā gatisañjñā .
katham .
anuvṛttiḥ kriyate .
paryāyaḥ prasajyeta .
ekā sañjñā iti vacanāt na asti yaugapadyena saṃbhavaḥ .
gatisañjñā api anavakāśā sā vacanāt bhaviṣyati .
sāvakāśā gatisañjñā .
kaḥ avakāśaḥ .
ūryādīni avakāśaḥ .
prādīnāṃ yā gatisañjñā sā anavakāśā .
gati .
divaḥ karma .
sādhakatamam karaṇam divaḥ karma ca iti cakāraḥ kartavyaḥ .
akriyamāṇe hi cakāre anavakāśā karmasañjñā karaṇasañjñām bādheta .
paravacane hi niyamānupapatteḥ ubhayasañjñābhāvaḥ .
yasya punaḥ paraṅkāryatvam niyamānupapatteḥ tasya ubhayoḥ sañjñayoḥ bhāvaḥ siddhaḥ .
katham .
pūrvā tasya karmasañjñā parā karaṇasañjñā .
katham .
evam sa vakṣyati .
divaḥ sādhakatamam karma .
tataḥ karaṇam .
karaṇasañjñām ca bhavati sādhakatamam .
diva iti nivṛttam .
tatra ārambhasāmarthyāt ca karmasañjñā paraṅkāryatvāt ca karaṇasañjñā bhaviṣyati .
nanu ca yasya api ekasañjñādhikāraḥtasya api karaṇasañjñāpūrvikā karmasañjñā .
katham .
anuvṛttiḥ kriyate .
paryāyaḥ prasajyeta .
ekā sañjñā iti vacanāt na asti yaugapadyena saṃbhavaḥ .
divaḥ karma .
hetumat .
svatantraḥ kartā tatprayojako hetuḥ ca iti cakāraḥ kartavyaḥ .
akriyamāṇe hi cakāre anavakāśā hetusañjñā kartṛsañjñām bādheta .
paravacane hi niyamānupapatteḥ ubhayasañjñābhāvaḥ .
yasya punaḥ paraṅkāryatvam niyamānupapatteḥ tasya ubhayoḥ sañjñayorbhāvaḥ siddhaḥ .
katham .
pūrvā tasya hetusañjñā parā kartṛsañjñā .
katham .
evam sa vakṣyati .
svatantraḥ prayojakaḥ hetuḥ iti .
tataḥ kartā .
kartṛsañjñaḥ ca bhavati svatantraḥ .
prayojakaḥ iti nivṛttam .
tatra ārambhasāmarthyāt ca hetusañjñā paraṅkāryatvāt ca kartṛsañjñā bhaviṣyati .
nanu ca yasya api ekasañjñādhikāraḥ tasya api kartṛsañjñāpūrvikā hetusañjñā .
katham .
anuvṛttiḥ kriyate .
paryāyaḥ prasajyeta .
ekā sañjñā iti vacanāt na asti yaugapadyena saṃbhavaḥ .
gurulaghusañjñe nadīghisañjñe .
gurulaghusañjñe nadīghisañjñe bādheyātām .
gārgibandhuḥ vātsībandhuḥ vaitram viviniyya .
paravacane hi niyamānupatteḥ ubhayasañjñābhāvaḥ .
yasya punaḥ paraṅkāryatvam niyamānupatteḥ tasya ubhayoḥ sañjñayoḥ bhāvaḥ siddhaḥ .
katham .
pūrve tasya nadīghisañjñe pare gurulaghusañjñe .
tatra ārambhasāmarthyāt ca nadīghisañjñe paraṅkāryatvāt ca gurulaghusañjñe bhaviṣyataḥ .
nanu ca yasya api ekasañjñādhikāraḥ tasya api nadīghisaṃghisañjñāpūrvike gurulaghusañjñe .
katham .
anuvṛttiḥ kriyate .
paryāyaḥ prasajyeta .
ekā sañjñā iti vacanāt na asti yaugapadyena sambhavaḥ .
parasmaipadasañjñām puruṣasañjñā .
parasmaipadasañjñām puruṣasañjñā bādheta .
paravacane hi niyamānupapatteḥ ubhayasañjñābhāvaḥ .
yasya punaḥ paraṅkāryatvam niyamānupapatteḥ tasyobhayoḥ sañjñayoḥ bhāvaḥ siddhaḥ .
katham .
pūrvā tasya puruṣasañjñā parā parasmaipadasañjñā .
katham .
evaṃ sa vakṣyati .
tiṅaḥ trīṇi trīṇi prathamamadhyottamāḥ iti .
evam sarvam puruṣaniyamam anukramya tasya ante laḥ parasmaipadam iti .
tatra ārambhasāmārthyāt ca puruṣasañjñā paraṅkāryatvāt ca parasmaipadasañjñā bhaviṣyati .
nanu ca yasya api ekasañjñādhikaraḥ tasya api parasmaipadasañjñāpūrvikā puruṣasañjñā .
katham .
anuvṛttiḥ kriyate .
paryāyaḥ prasajyeta. ekā sañjñā iti vacanāt na asti yaugapadyena sambhavaḥ .
parasmaipadasañjñā api anavakāśā sā vacanāt bhaviṣyati .
sāvakāśā parasmaipadasañjñā .
kaḥ avakāśaḥ .
śatṛkvasū avakāśaḥ .