upasargapūrvaniyame aḍvyavāye upasaṅkhyānam .
upasargapūrvasya niyame aḍvyavāye upasaṅkhyānam kartavyam .
nyaviśata vyakrīṇīta .
kim punaḥ kāraṇāt na sidhyati .
aṭā vyavahitatvāt .
nanu ca ayam aṭ dhātubhaktaḥ dhātugrahaṇena grahīṣyate .
na sidhyati .
aṅgasya hi aṭ ucyate vikaraṇāntam ca aṅgam .
saḥ asau saṅghātabhaktaḥ na śakyaḥ dhātugrahaṇena grahītum .
evam tarhi idam iha sampradhāryam : aṭ kriyatām vikaraṇaḥ iti .
kim atra kartavyam .
paratvāt aṭ āgamaḥ .
nityāḥ vikaraṇāḥ .
kṛte api aṭi prāpnuvanti akṛte api prāpnuvanti .
aṭ api nityaḥ .
kṛteṣu api vikaraṇeṣu prāpnoti akṛteṣu api prāpnoti .
anityaḥ aṭ .
anyasya kṛteṣu vikaraṇeṣu prāpnoti anyasya akṛteṣu .
śabdāntarasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati .
evam tarhi idam iha sampradhāryam .
aṭ kriyatām lādeśaḥ iti .
kim atra kartavyam .
paratvāt aṭ āgamaḥ .
nityaḥ lādeśaḥ .
kṛte api aṭi prāpnoti akṛte api prāpnoti .
nityatvāt lādeśasya ātmanepade eva aḍāgamaḥ bhaviṣyati .
nityatvāt lādeśasya ātmanepade aṭ āgamaḥ iti cet aṭaḥ nityanimittatvāt ātmanepadābhāvaḥ .
nityatvāt lādeśasya ātmanepade eva aḍāgamaḥ iti cet evam ucyate .
aṭ api nityanimittaḥ .
kṛte api ladeśe prāpnoti akṛte api prāpnoti .
aṭaḥ nityanimittatvāt ātmanepadābhāvaḥ .
tasmāt upasaṅkhyānam .
tasmāt upasaṅkhyānam kartavyam .
na kartavyam .
antaraṅgaḥ tarhi lādeśaḥ .
na etat vivadāmahe antaraṅgaḥ na antaraṅgaḥ iti .
astu ayam nityaḥ antaraṅgaḥ ca .
atra khalu lādeśe kṛte trīṇi kāryāṇi yugapat prāpnuvanti : vikaraṇāḥ aṭ āgamaḥ niyamaḥ iti .
tat yadi sarvataḥ niyamaḥ labhyeta kṛtam syāt .
tat tu na labhyam .
atha api vikaraṇāt aṭ iti aṭ labhyeta evam api kṛtam syāt .
tat tu na labhyam .
kim kāraṇam .
āṅgāt pūrvam vikaraṇāḥ eṣitavyāḥ tarataḥ , taranti iti evamartham .
aḍāḍbhyām api anyat āṅgam pūrvam eṣitavyam upārcchati iti evamartham .
tatra hi āṭi kṛte sāṭkasya ṛcchibhāvaḥ prāpnoti .
nanu ca ṛcchibhāve kṛte śabdāntarasya akṛtaḥ āṭ iti kṛtvā punaḥ āṭ bhaviṣyati .
punaḥ ṛcchibhāvaḥ punaḥ āṭ iti cakrakam avyavasthā prāpnoti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
yat tāvat ucyate āṅgāt pūrvam vikaraṇāḥ eṣitavyāḥ tarataḥ taranti iti evamartham iti .
bhavet siddham yatra vikaraṇāḥ nityāḥ āṅgam anityam tatra āṅgāt pūrvam vikaraṇāḥ syuḥ .
yatra tu khalu ubhayam nityam paratvāt tatra āṅgam tāvat bhavati .
yat api ucyate aḍāḍbhyām api anyat āṅgam pūrvam eṣitavyam upārcchati iti evamartham iti .
astu atra āṭ .
āṭi kṛte sāṭkasya ṛcchibhāve kṛte śabdāntarasya akṛtaḥ āṭ iti kṛtvā punaḥ āṭ bhaviṣyati .
nanu ca uktam punaḥ ṛcchibhāvaḥ punaḥ āṭ iti cakrakam avyavasthā prāpnoti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
cakrakeṣu iṣṭataḥ vyavasthā .
atha vā neḥ iti na eṣā pañcamī .
kā tarhi .
viśeṣaṇaṣaṣṭhī .
neḥ yaḥ viśiḥ .
kaḥ ca neḥ viśiḥ .
viśeṣyaḥ .
vyavahitaḥ ca api śakyate viśeṣayitum .
atha vā niḥ api padam viśiḥ api padam .padavidhiḥ ca samarthāmām .
vyavahite api sāmarthyam bhavati .