kimartham punaḥ idam ucyate .
ātmanepadavacanam niyamārtham .
niyamārthaḥ ayam ārambhaḥ .
kim ucyate niyamārthaḥ ayam iti na punaḥ vidhyarthaḥ api syāt .
lavidhānāt vihitam .
lavidhānāt hi ātmanepadam parasmaipadam ca vihitam .
asti prayojanam etat .
kim tarhi iti .
vikaraṇaiḥ tu vyavahitatvāt niyamaḥ na prāpnoti .
idam iha sampradhāryam .
vikaraṇāḥ kriyantām niyamaḥ iti .
kim atra kartavyam .
paratvāt vikaraṇāḥ .
nityāḥ khalu api vikaraṇāḥ .
kṛte api niyame prāpnuvanti akṛte api prāpnuvanti .
nityatvāt paratvāt ca vikaraṇeṣu kṛteṣu vikaraṇaiḥ vyavahitatvāt niyamaḥ na prāpnoti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
anavakāśaḥ niyamaḥ .
sāvakāśaḥ .
kaḥ avakāśaḥ .
ye ete lugvikaraṇāḥ śluvikaraṇāḥ liṅliṭau ca .
yadi punaḥ iyam paribhāṣā vijñāyeta .
kim kṛtam bhavati .
kāryakālam sañjñāparibhāṣam yatra kāryam tatra draṣṭavyam .
lasya tibādayaḥ bhavanti iti upasthitam idam bhavati anudāttaṅitaḥ ātmanepadam śeṣāt kartari parasmaipadam iti .
evam api itaretarāśrayam bhavati .
kā itaretarāśrayatā .
abhinirvṛttānām lasya sthāne tibādīnām ātmanepadaparasmaipadasañjñayā bhavitavyam sañjñayā ca tibādayaḥ bhāvyante .
tat itaretarāśrayam bhavati .
itaretarāśrayāṇi kāryāṇi ca na prakalpante .
parasmaipadeṣu tāvat na itaretarāśrayam bhavati .
parasmaipadānukramaṇam na kariṣyate .
avaśyam kartavyam anuparābhyām kṛñaḥ iti evamartham .
nanu ca etat api ātmanepadānukramaṇe eva kariṣye .
svaritañitaḥ kartrabhipraye kriyāphale ātmanepadam bhavati kartari .
anuparābhyām kṛñaḥ na iti .
ātmanepadeṣu ca api na itaretarāśrayam bhavati .
katham .
bhāvinī sañjñā vijñāsyate sūtraśāṭakavat .
tat yathā : kaḥ cit kam cit tantuvāyam āha : asya sūtrasya śāṭakam vaya iti .
saḥ paśyati .
yadi śāṭakaḥ na vātavyaḥ atha vātavyaḥ na śāṭakaḥ .
śāṭakaḥ vātavyaḥ iti vipratiṣiddham. bhāvinī khalu asya sañjñā abhipretā .
saḥ manye vātavyaḥ yasmin ute śāṭakaḥ iti etat bhavati iti .
evam iha api saḥ lasya sthāne kartavyaḥ lyasya abhinirvṛttasya ātmanepadam iti eṣā sañjñā bhaviṣyati .
atha vā punaḥ astu niyamaḥ .
nanu ca utkam vikaraṇaiḥ tu vyavahitatvāt niyamaḥ na prāpnoti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
ācāryapravṛttiḥ jñāpayati vikaraṇebhyaḥ niyamaḥ balīyān iti yat ayam vikaraṇavidhau ātmanepadaparasmaipadāni āśrayati .
puṣādidyutādḷrditaḥ parasmaipadeṣu ātmanepadeṣu anyatarasyām iti .
na etat asti jñāpakam .
abhinirvṛttāni hi lasya sthāne ātmanepadāni parasmaipadāni ca .
yat tarhi anupasargāt vā iti vibhāṣām śāsti .