kutaḥ ayam vakāraḥ .

yadi tāvat saṃhitayā nirdeśaḥ kriyate bhvādayaḥ iti bhavitavyam .

atha asaṃhitayā bhū-ādayaḥ iti bhavitavyam .

ataḥ uttaram paṭhati :

bhūvādīnām vakāraḥ ayam maṅgalārthaḥ prayujyate .

māṅgalikaḥ ācāryaḥ mahataḥ śāstraughasya maṅgalārtham vakāram āgamam prayuṅkte .

maṅgalādīni maṅgalamadhyāni maṅgalāntāni hi śāstrāṇi prathante vīrapuruṣāṇi ca bhavanti āyuṣmatpuruṣāṇi ca .

adhyetāraḥ ca siddhārthāḥ yathā syuḥ iti .

atha ādigrahaṇam kimartham .

yadi tāvat paṭhyante na arthaḥ ādigrahaṇena .

anyatra api hi ayam paṭhan ādigrahaṇam na karoti .

kva anyatra .

mṛḍamṛdagudhakuṣakliśavadavasaḥ ktvā iti .

atha na paṭhyante natarām arthaḥ ādigrahaṇena .

na hi apaṭhitāḥ śakyāḥ ādigrahaṇena viśeṣayitum .

evam tarhi siddhe sati yat ādigrahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ asti ca pāṭhaḥ bāhyaḥ ca sūtrāt iti .

kim etasya jñāpane prayojanam .

pāṭhena dhātusañjñā iti etat upapannam bhavati .

pāṭhena dhātusañjñāyām samānaśabdapratiṣedhaḥ .

pāṭhena dhātusañjñāyām samānaśabdānām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

yā iti dhātuḥ yā iti ābantaḥ .

vā iti dhātuḥ vā iti nipātaḥ .

nu iti dhātuḥ nu iti pratyayaḥ ca nipātaḥ ca .

div iti dhātuḥ div iti prātipadikam .

kim ca syāt yadi eteṣām api dhātusañjñā syāt .

dhātoḥ iti tavyādīnām utpattiḥ prasajyeta .

na eṣaḥ doṣaḥ .

sādhane tavyādayaḥ vidhīyante sādhanam ca kriyāyāḥ .

kriyābhāvāt sādhanābhāvaḥ .

sādhanābhāvāt satyām api dhātusañjñāyām tavyādayaḥ na bhaviṣyanti .

iha tarhi : yāḥ paśya : ātaḥ dhātoḥ iti lopaḥ prasajyeta .

na eṣaḥ doṣaḥ .

anāpaḥ iti evam saḥ .

asya tarhi vāśabdasya nipātasya adhātuḥ iti prātipadikasañjñāyāḥ pratiṣedhaḥ prasajyeta .

aprātipadikatvāt svādyutpattiḥ na syāt .

na eṣaḥ doṣaḥ .

nipātasya anarthakasya prātipadikatvam coditam .

tatra anarthakagrahaṇam na kariṣyate : nipātaḥ prātipadikam iti eva .

iha tarhi : trasnū iti : aci śnudhātubhruvām yvoḥ iyaṅuvaṅau iti uvaṅādeśaḥ prasajyeta .

na eṣaḥ doṣaḥ .

ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na pratyayasya uvaṅādeśaḥ bhavati iti yat ayam tatra śnugrahaṇam karoti .

asya tarhi divśabdasya adhātuḥ iti prātipadikasañjñāyāḥ pratiṣedhaḥ prasajyeta .

aprātipadikatvāt svādyutpattiḥ na syāt .

na eṣaḥ doṣaḥ .

ācāryapravṛttiḥ jñāpayati utpadyante divśabdāt svādayaḥ iti yat ayam divaḥ sau auttvam śāsti .

na etat asti jñāpakam .

asti hi anyat etasya vacane prayojanam .

kim .

divśabdaḥ yat prātipadikam tadartham etat syāt : akṣadyūḥ iti .

na vai atra iṣyate .

aniṣṭam ca prāpnoti iṣṭam ca na sidhyati .

evam tarhi ananubandhakagrahaṇe na sānubandhakasya iti evam etasya na bhaviṣyati .

evam api ananubandhakaḥ divśabdaḥ na asti iti kṛtvā sānubandhakasya grahaṇam vijñāsyate .

parimāṇagrahaṇam ca .

parimāṇagrahaṇam ca kartavyam .

iyān avadhiḥ dhātusañjñaḥ bhavati iti vaktavyam kutaḥ hi etat bhūśabdaḥ dhātusañjñaḥ bhaviṣyati na punaḥ bhvedhśabdaḥ iti