Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.2.68, 70-71
bhrātṛ-putrau svasṛ-duhitṛbhyām
pitā mātrā
śvaśuraḥ śvaśrvā
Aṣṭādhyāyī 1.2.68, 70-71
Vṛtti Patañjali

kimartham idam ucyate na pumān striyā iti eva siddham .

bhrātṛputrapitṛśvaśurāṇām kāraṇāt dravye śabdaniveśaḥ .

bhrātṛputrapitṛśvaśurāṇām kāraṇāt dravye śabdaniveśaḥ bhavati .

bhrātṛputrapitṛśvaśurāṇām kāraṇād dravye śabdaniveśaḥ iti cet tulyakāraṇatvāt siddham .

yadi tāvat bibharti iti bhrātā svasari api etat bhavati .

tathā yadi punāti prīṇāti iti vā putraḥ duhitari api etat bhavati .

tathā yadi pāti pālayati iti vā pitā mātari api etat bhavati .

tathā yadi āśu āptavyaḥ śvaśuraḥ śvaśrvām api etat bhavati .

darśanam vai hetuḥ .

na hi svasari bhrātṛśabdaḥ dṛśyate .

darśanam hetuḥ iti cet tulyam .

darśanam hetuḥ iti cet tulyam etat bhavati .

svasari api bhrātṛśabdaḥ dṛśyatām .

tulyam hi kāraṇam .

na vai eṣaḥ loke sampratyayaḥ .

na hi loke bhrātā ānīyatām iti ukte svasā ānīyate .

tadviṣayam ca .

tadviṣayam ca etat draṣṭavyam bhavati : svasari bhrātṛtvam .

kiṃviṣayam .

ekaśeṣaviṣayam .

yuktam punaḥ yat niyataviṣayāḥ śabdāḥ syuḥ .

bāḍham yuktam .

anyatra api tadviṣayadarśanāt .

anyatra api tadviṣayāḥ śabdāḥ dṛśyante .

tat yathā : samāne rakte varṇe gauḥ lohitaḥ iti bhavati aśvaḥ śoṇaḥ iti .

samāne ca kāle varṇe gauḥ kṛṣṇaḥ iti bhavati aśvaḥ hemaḥ iti .

samāne ca śukle varṇe gauḥ śvetaḥ iti bhavati aśvaḥ karkaḥ iti .