Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.2.63
tiṣya-punarvasvor nakṣatra-dvandve bahuvacanasya dvivacanaṃ nityam
Aṣṭādhyāyī 1.2.63
Vṛtti Patañjali

tiṣyapunarvasvoḥ iti kimartham .

kṛttikārohiṇyaḥ .

nakṣatra iti kimartham .

tiṣyaḥ ca māṇavakaḥ punarvasū maṇavakau tiṣyapunarvasavaḥ .

atha nakṣatre iti vartamāne punaḥ nakṣatragrahaṇam kimartham .

ayam tiṣyapunarvasuśabdaḥ asti eva jyotiṣi vartate .

asti ca kālavācī .

tat yathā : bahavaḥ tiṣyapunarvasavaḥ atikrāntāḥ .

katareṇa tiṣyeṇa gataḥ iti .

tat yaḥ jyotiṣi vartate tasya idam grahaṇam .

atha vā nakṣatre iti vartamāne punaḥ nakṣatragrahaṇasya etat prayojanam : videśastham api tiṣyapunarvasvoḥ kāryam tat api nakṣatrasya eva yathā syāt : tiṣyapuṣyayoḥ nakṣatrāṇi yalopaḥ vaktavyaḥ iti nakṣatragrahaṇam na kartavyam bhavati .

atha vā atha vā nakṣatre iti vartamāne punaḥ nakṣatra grahaṇasya etat prayojanam : tiṣyapunarvasuparyāyavācinām api yathā syāt : puṣyapunarvasū sidhyapunarvasū .

atha dvandve iti kimartham .

yaḥ tiṣyaḥ tau punarvasū yeṣām te ime tiṣyapunarvasavaḥ unmugdhāḥ .

bahuvacanasya iti kimartham .

uditam tiṣyapunarvasū .

katham ca atra ekavacanam .

jātidvandvaḥ ekavat bhavati iti .

aprāṇinām iti pratiṣedhaḥ prāpnoti .

evam tarhi siddhe sati yat bahuvacanagrahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ : sarvaḥ dvandvaḥ vibhāṣā ekavat bhavati iti .

kim etasya jñāpane prayojanam .

bābhravaśālaṅkāyanam bābhravaśālaṅkāyanāḥ iti etat siddham bhavati .

atha vā na atra bhavantaḥ prāṇināḥ .

prāṇāḥ eva atra bhavantaḥ .