Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.2.41
apṛkta eka-al pratyayaḥ
Aṣṭādhyāyī 1.2.41
Vṛtti Patañjali

apṛktasañjñāyām halgrahaṇam svādilope halaḥ agrahaṇārtham .

apṛktasañjñāyām halgrahaṇam kartavyam .

ekahal pratyayaḥ apṛktasañjñaḥ bhavati iti vaktavyam .

kim prayojanam .

svādilope halaḥ agrahaṇārtham .

svādilope halaḥ grahaṇam na kartavyam bhavati : halṅyābbhyaḥ dīrghāt sutisi apṛktam hal iti apṛktasya iti eva siddham .

aṇiñoḥ lugartham algrahaṇam .

aṇiñoḥ lugartham algrahaṇam kartavyam .

kim prayojanam .

aṇiñoḥ luki grahaṇam na kartavyam bhavati : ṇyakṣatriyārṣañitaḥ yūni luk aṇiñoḥ iti apṛktasya iti eva siddham .

aṇiñoḥ lugartham iti cet ṇe atiprasaṅgaḥ .

aṇiñoḥ lugartham iti cet ṇe atiprasaṅgaḥ bhavati .

iha api prāpnoti : phāṇṭāhṛteḥ apatyam māṇavakaḥ pḥāṇṭāhṛtaḥ iti .

ṇavacanasāmārthyāt na bhaviṣyati .

vacanaprāmāṇyāt iti cet phagnivṛttyartham vacanam .

vacanaprāmāṇyāt iti cet phagnivṛttyartham etat syāt : phak ataḥ mā bhūt iti .

pailādiṣu vacanāt siddham .

yadi etāvat prayojanam syāt pailādiṣu eva pāṭham kurvīta .

tatra pāṭhāt anyeṣām api phakaḥ nivṛttiḥ bhavati .

evam siddhe sati yat ayam ṇam śāsti tat jñāpayati ācāryaḥ na asya luk bhavati iti .

tāni etāni trīṇi grahaṇāni bhavanti .

apṛktasañjñāyām halgrahaṇam kartavyam .

svādilope halaḥ grahaṇam na kartavyam .

aṇiñoḥ luki grahaṇam kartavyam .

algrahaṇe api vai kriyamāṇe tāni eva trīṇi grahaṇāni bhavanti .

apṛktasañjñāyām algrahaṇam kartavyam .

svādilope halaḥ grahaṇam kartavyam .

aṇiñoḥ luki grahaṇam na kartavyam bhavati .

apṛktagrahaṇam kartavyam .

tatra na asti lāghavakṛtaḥ viśeṣaḥ .

ayam asti viśeṣaḥ : algrahaṇe kriyamāṇe ekagrahaṇam na kariṣyate .

kasmāt na bhavati darviḥ , jāgṛviḥ .

al eva yaḥ pratyayaḥ .

kim vaktavyam etat .

na hi .

katham anucyamānam gaṃsyate .

algrahaṇasāmarthyāt .

yadi yaḥ al ca anyaḥ ca tatra syāt algrahaṇam anarthakam syāt .

halgrahaṇe api kriyamāṇe ekagrahaṇam na kariṣyate .

kasmāt na bhavati darviḥ jāgṛviḥ .

hal eva yaḥ pratyayaḥ .

kim vaktavyam etat .

na hi .

katham anucyamānam gaṃsyate .

halgrahaṇasāmarthyāt .

yadi yaḥ hal ca anyaḥ ca tatra syāt halgrahaṇam anarthakam syāt .

asti anyat halgrahaṇasya prayojanam .

kim .

halantasya yathā syāt alantasya mā bhūt iti .

evam tarhi siddhe sati yat algrahaṇe kriyamāṇe ekagrahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ anyatra varṇagrahaṇe jātigrahaṇam bhavati iti .

kim etasya jñāpane prayojanam .

dambheḥ halgrahaṇasya jātivācakatvāt siddham iti uktam .

tat upapannam bhavati .