apṛktasañjñāyām halgrahaṇam svādilope halaḥ agrahaṇārtham .
apṛktasañjñāyām halgrahaṇam kartavyam .
ekahal pratyayaḥ apṛktasañjñaḥ bhavati iti vaktavyam .
kim prayojanam .
svādilope halaḥ agrahaṇārtham .
svādilope halaḥ grahaṇam na kartavyam bhavati : halṅyābbhyaḥ dīrghāt sutisi apṛktam hal iti apṛktasya iti eva siddham .
aṇiñoḥ lugartham algrahaṇam .
aṇiñoḥ lugartham algrahaṇam kartavyam .
kim prayojanam .
aṇiñoḥ luki grahaṇam na kartavyam bhavati : ṇyakṣatriyārṣañitaḥ yūni luk aṇiñoḥ iti apṛktasya iti eva siddham .
aṇiñoḥ lugartham iti cet ṇe atiprasaṅgaḥ .
aṇiñoḥ lugartham iti cet ṇe atiprasaṅgaḥ bhavati .
iha api prāpnoti : phāṇṭāhṛteḥ apatyam māṇavakaḥ pḥāṇṭāhṛtaḥ iti .
ṇavacanasāmārthyāt na bhaviṣyati .
vacanaprāmāṇyāt iti cet phagnivṛttyartham vacanam .
vacanaprāmāṇyāt iti cet phagnivṛttyartham etat syāt : phak ataḥ mā bhūt iti .
pailādiṣu vacanāt siddham .
yadi etāvat prayojanam syāt pailādiṣu eva pāṭham kurvīta .
tatra pāṭhāt anyeṣām api phakaḥ nivṛttiḥ bhavati .
evam siddhe sati yat ayam ṇam śāsti tat jñāpayati ācāryaḥ na asya luk bhavati iti .
tāni etāni trīṇi grahaṇāni bhavanti .
apṛktasañjñāyām halgrahaṇam kartavyam .
svādilope halaḥ grahaṇam na kartavyam .
aṇiñoḥ luki grahaṇam kartavyam .
algrahaṇe api vai kriyamāṇe tāni eva trīṇi grahaṇāni bhavanti .
apṛktasañjñāyām algrahaṇam kartavyam .
svādilope halaḥ grahaṇam kartavyam .
aṇiñoḥ luki grahaṇam na kartavyam bhavati .
apṛktagrahaṇam kartavyam .
tatra na asti lāghavakṛtaḥ viśeṣaḥ .
ayam asti viśeṣaḥ : algrahaṇe kriyamāṇe ekagrahaṇam na kariṣyate .
kasmāt na bhavati darviḥ , jāgṛviḥ .
al eva yaḥ pratyayaḥ .
kim vaktavyam etat .
na hi .
katham anucyamānam gaṃsyate .
algrahaṇasāmarthyāt .
yadi yaḥ al ca anyaḥ ca tatra syāt algrahaṇam anarthakam syāt .
halgrahaṇe api kriyamāṇe ekagrahaṇam na kariṣyate .
kasmāt na bhavati darviḥ jāgṛviḥ .
hal eva yaḥ pratyayaḥ .
kim vaktavyam etat .
na hi .
katham anucyamānam gaṃsyate .
halgrahaṇasāmarthyāt .
yadi yaḥ hal ca anyaḥ ca tatra syāt halgrahaṇam anarthakam syāt .
asti anyat halgrahaṇasya prayojanam .
kim .
halantasya yathā syāt alantasya mā bhūt iti .
evam tarhi siddhe sati yat algrahaṇe kriyamāṇe ekagrahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ anyatra varṇagrahaṇe jātigrahaṇam bhavati iti .
kim etasya jñāpane prayojanam .
dambheḥ halgrahaṇasya jātivācakatvāt siddham iti uktam .
tat upapannam bhavati .