Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.2.39
svaritāt saṃhitāyām anudāttānām
Aṣṭādhyāyī 1.2.39
Vṛtti Patañjali

svaritāt saṃhitāyām anudāttānām iti cet dvyekayoḥ aikaśrutyavacanam .

svaritāt saṃhitāyām anudāttānām iti cet dvyekayoḥ aikaśrutyam vaktavyam : agniveśyaḥ pacati .

kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .

bahuvacanena nirdeśaḥ kriyate .

tena bahūnām aikaśrutyam syāt dvyekayoḥ na syāt .

na eṣaḥ doṣaḥ .

na atra nirdeśaḥ tantram .

katham punaḥ tena eva nirdeśaḥ kriyate tat ca atantram syāt .

tatkārī ca bhavān taddveṣī ca .

nāntarīyakatvāt atra bahuvacanena nirdeśaḥ kriyate : avaśyam kayā cit vibhaktyā kena cit vacanena nirdeśaḥ kartavyaḥ iti .

tat yathā : kaḥ cit annārthī śālikalāpam sapalālam satuṣam āharati nāntayīyakatvāt .

saḥ yāvat ādeyam tāvat ādāya tuṣapalālāni utsṛjati .

tathā kaḥ cit māṃsārthī matsyān sakaṇṭakān saśakalān āharati nāntayīyakatvāt .

saḥ yāvat ādeyam tāvat ādāya śakalakaṇṭakān utsṛjati .

evam iha api nāntarīyakatvāt bahuvacanena nirdeśaḥ kriyate .

aviśeṣeṇa aikaśrutyam .

aviśeṣeṇa aikaśrutyam iti cet vyavahitānām aprasiddhiḥ .

aviśeṣeṇa aikaśrutyam iti cet vyavahitānām aikaśrutyam na prāpnoti : imam me gaṅge yamune sarasvati śutudri .

anekam api iti tu vacanāt siddham .

anekam api ekam api svaritāt param saṃhitāyām ekaśruti bhavati iti vaktavyam .

sidhyati .

sūtram tarhi bhidyate .

yathānyāsam eva astu .

nanu ca uktam : svaritāt saṃhitāyām anudāttānām iti cet dvyekayoḥ aikaśrutyavacanam .

aviśeṣeṇa aikaśrutyam vyavahitānām aprasiddhiḥ iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

katham .

ekaśeṣanirdeśaḥ ayam anudāttasya ca : anudāttayoḥ ca anudāttānām ca anudāttānām iti .

evam api ṣaṭprabhṛtīnām eva prāpnoti .

ṣaṭprabhṛtiṣu ekaśeṣaḥ parisamāpyate .

pratyekam vākyaparisamāptiḥ dṛṣṭā iti dvyekayoḥ api bhaviṣyati .