kimartham ikaḥ parasya sanaḥ kittvam ucyate .
ikaḥ kittvam guṇaḥ mā bhūt .
ikaḥ kittvam ucyate guṇaḥ mā bhūt iti : cicīṣati tuṣṭūṣati .
na etat asti prayojanam .
dīrghārambhāt .
dīrghatvam atra bādhakam bhaviṣyati .
kṛte bhavet .
kṛte khalu dīrghatve guṇaḥ prāpnoti .
anarthakam tu .
anarthakam evam sati dīrghatvam syāt .
na anarthakam .
hrasvārtham .
hrasvānām dīrghavacanasāmarthyāt guṇaḥ na bhaviṣyati .
bhavet hrasvānām dīrghavacanasāmarthyāt guṇaḥ na syāt .
dīrghāṇām tu prasajyate .
dīrghāṇām tu khalu guṇaḥ prāpnoti .
nanu ca dīrghāṇām api dīrghavacanasāmarthyāt guṇaḥ na bhaviṣyati .
na dīrghāṇām dīrghāḥ prāpnuvanti .
kim kāraṇam .
na hi bhuktavān punaḥ bhuṅkte na ca kṛtaśmaśruḥ punaḥ śmaśrūni kārayati .
nanu ca punaḥ pravṛttiḥ api dṛṣṭā .
bhuktavān ca punaḥ bhuṅkte kṛtaśmaśruḥ ca punaḥ śmaśrūni kārayati .
sāmarthyāt hi punaḥ bhāvyam .
sāmarthyāt tatra punaḥ pravṛttiḥ bhavati bhojanaviśeṣāt śilpiviśeṣāt vā .
dīrghāṇām punaḥ dīrghatvavacane na kim cit prayojanam asti .
akṛtakāri khalu api śāstram agnivat .
tat yathā agniḥ yad adagdham tat dahati .
dīrghāṇām api dīrghavacane etat prayojanam guṇaḥ mā bhūt iti .
kṛtakāri khalu api śāstram parjanyavat .
tat yathā parjanyaḥ yāvat ūnam pūrṇam ca sarvam abhivarṣati .
yathā eva tarhi dīrghavacanasāmarthyāt guṇaḥ na bhavati evam ṝdittvam api na prāpnoti : cikīrṣati jihīrṣati iti.
ṝdittvam dīrghasaṃśrayam .
na akṛte dīrghe ṝdittvam prāpnoti .
kim kāraṇam .
ṝtaḥ iti ucyate .
bhavet hrasvānām na akṛte dīrghe ṝdittvam syāt dīrghāṇām tu khalu akṛte api dīrghatve ṝdittvam prāpnoti .
dīrghāṇām na akṛte dīrghe .
dīrghāṇām api na akṛte dīrghe ṝdittvam prāpnoti .
yadā dīrghatvena guṇaḥ bādhitaḥ tataḥ uttarakālam ṝdittvam bhavati .
ṇilopaḥ tu prayojanam .
idam tarhi prayojanam : ṇilopaḥ yathā syāt iti : jñīpsati .
kva astāḥ kva nipatitāḥ kva kittvam kva ṇilopaḥ .
kaḥ vā abhisambandhaḥ yat sati kittve ṇilopaḥ syāt asati na syāt .
eṣaḥ abhisambandhaḥ yat sati kittve sāvakāśam dīrghatvam paratvāt ṇilopaḥ bādhate .
asati punaḥ kittve anavakāśam dīrghatvam yathā eva guṇam bādhate evam ṇilopam api bādheta .
tatra ṇilopasya avakāśaḥ : kāraṇā hāraṇā .
dīrghatvasya avakāśaḥ : cicīṣati tuṣṭūṣati .
iha ubhayam prāpnoti : jñīpsati .
paratvāt ṇilopaḥ .
asati api kittve sāvakāśam dīrghatvam .
kaḥ avakāśaḥ .
isbhāvaḥ .
nimitsati pramitsati .
mīnātiminotyoḥ dīrghatve kṛte mīgrahaṇena grahaṇam yathā syāt .
yathā eva tarhi asati kittve sāvakāśam dīrghatvam paratvāt ṇilopaḥ bādhate evam guṇaḥ api bādheta .
tasmāt kittvam vaktavyam .
ikaḥ kittvam guṇaḥ mā bhūt dīrghārambhāt kṛte bhavet | anarthakam tu hrasvārtham dīrghāṇām tu prasajyate || sāmarthyāt hi punaḥ bhāvyam ṝdittvam dīrghasaṃśrayam dīrghāṇām na akṛte dīrghe ṇilopaḥ tu prayojanam .