padāṅgādhikāre tasya ca taduttarapadasya ca .
padāṅgādhikāre tasya ca taduttarapadasya ca iti vaktavyam .
padādhikāre kim prayojanam .
prayojanam iṣṭikeṣīkāmālānām citatūlabhāriṣu
: iṣṭakacitam cinvīta , pakveṣṭikcitam cinvīta , iṣīkatūlena muñjeṣīkatūlena mālabhāriṇī kanyā , utpalamālabhāriṇī kanyā .
aṅgādhikāre kim prayojanam .
mahadapsvasṛtṝṇām dīrghavidhau .
mahadapsvasṛtṝṇām dīrghavidhau prayojanam : mahān , paramamahān .
mahat .
ap : āpaḥ tiṣṭhanti , svāpaḥ tiṣṭhanti .
ap .
svasṛ : svasā svasārau svasāraḥ , paramasvasā paramasvasārau paramasvasāraḥ .
svasṛ .
naptṛ : naptā naptārau naptāraḥ .
evam paramanaptā paramanaptārau paramanaptāraḥ .
padyuṣmadasmadasthyādyanḍuhaḥ num .
padbhāvaḥ prayojanam : divpadaḥ paśya .
asti ca idānīm kaḥ cit kevalaḥ pācchabhdaḥ yadarthaḥ vidhiḥ syāt .
na asti iti āha .
evam tarhi aṅgādhikāre prayojanam na asti iti kṛtvā padādhikārasya idam prayojanam uktam : himakāṣihatiṣu ca : yathā patkāṣiṇau patkāṣiṇaḥ evam paramapatkāṣiṇau paramapatkāṣiṇaḥ .
yadi tarhi padādhikāre pādasya tadantavidhiḥ bhavati pādasya pada ājyatigopahateṣu : yathā iha bhavati : pādena upahatam padopahatam atra api syāt : digdhapādena upahatam digdhapādopahatam .
evam tarhi aṅgādhikāre eva prayojanam .
nanu ca uktam na asti kevalaḥ pācchabdaḥ iti .
ayam asti pādayateḥ apratyayaḥ pāt : padā pade .
pad .
yuṣmat asmat : yūyam , vayam atiyūyam ativayam .
asthyādi : asthnā dadhnā sakthnā parmāsthnā paramadadhnā paramasakthnā .
anaḍuhaḥ num : anaḍvān , paramānaḍvān .
dyupathimathipuṅgosakhicaturanaḍuttrigrahaṇam .
dyupathimathipuṅgosakhicaturanaḍuttrigrahaṇam prayojanam : dyauḥ , sudyauḥ , panthāḥ , supanthāḥ , manthāḥ , sumanthāḥ , paramamanthāḥ , pumān paramapumān , gauḥ , sugauḥ , sakhā sakhāyau sakhāyaḥ , susakhā susakhāyau susakhāyaḥ , paramasakhā paramasakhāyau paramasakhāyaḥ , catvāraḥ paramacatvāraḥ , anaḍvāhaḥ , parmānaḍvāhaḥ , trayāṇām , paramatrayāṇām .
tyadādividhibhastrādistrīgrahaṇam ca .
tyadādividhibhastrādistrīgrahaṇam ca prayojanam : saḥ , atisaḥ , bhastrakā bhastrikā nirbhastrakā nirbhastrikā bahubhastrakā bahubhastrikā .
strīgrahaṇam ca prayojanam .
striyau striyaḥ rājastriyau rājastriyaḥ .
varṇagrahaṇam ca sarvatra .
varṇagrahaṇam ca sarvatra prayojanam .
kva sarvatra .
aṅgādhikāre ca anyatra ca .
anyatra udāhṛtam .
āngādhikāre : ataḥ dīrghaḥ yañi supi ca : iha eva syāt : ābhyām .
ghaṭābhyām iti atra na syāt .
pratyayagrahaṇam ca apañcamyāḥ .
pratyayagrahaṇam ca apañcamyāḥ prayojanam : yañiñoḥ phak bhavati .
gārgyāyaṇaḥ vātsyāyanaḥ paramagārgyāyaṇaḥ paramavātsyāyanaḥ .
apañcamyāḥ iti kimartham .
dṛṣattīrṇā pariṣattīrṇā .
alā eva anarthakena na anyena anarthakena iti vaktavyam .
kim prayojanam .
hangrahaṇe plīhangrahaṇam mā bhūt .
udgrahaṇe garmudgrahaṇam .
strīgrahaṇe śastrīgrahaṇam .
saṅgrahaṇe pāyasam karoti iti mā bhūt .
kimartham idam ucyate na padāṅgādhikāre tasya ca taduttarapadasya ca iti eva siddham .
na ca idam tat na api taduttarapadam .
tat na vaktavyam bhavati .
kim punaḥ atra jyāyaḥ .
tadantavidhiḥ eva jyāyān .
idam api siddham bhavati : paramātimahān .
etat hi na eva tat na api taduttarapadam .
aninasmangrahaṇāni ca arthavatā ca anarthakena ca tadantavidhim prayojayanti .
an : rājñā iti arthavatā sāmnā iti anarthakena .
an .
in : daṇḍī* iti arthavatā vāgmī* iti anarthakena .
in .
as : supayāḥ iti arthavatā susrotāḥ iti anarthakena .
as .
man : suśarmā iti arthavatā suprathimā iti anarthakena .