tatra gāṅpratiṣedhaḥ .

tatra gāṅaḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : adhijage .

ivarṇābhyāsatā prāpnoti .

na vaktavyaḥ .

gāṅ liṭi iti dvilakārakaḥ nirdeśaḥ : liṭi lakārādau iti .

kṝtyejantadivādināmadhātuṣu abhyāsarūpam .

kṝtyejantadivādināmadhātuṣu abhyāsarūpam na sidhyati .

kṝti : acikīrtat .

kṝti .

ejanta : jagle mamle .

ejanta .

divādi : dudyūṣati susyūṣati .

divādi .

nāmadhātu : bhavanam icchati bhavanīyati bhavanīyateḥ san : bibhavanīyiṣati .

evam tarhi pratyaye iti vakṣyāmi .

pratyaye iti cet kṝtyejantanamadhātuṣu abhyāsarūpam .

pratyaye iti cet kṝtyejantanamadhātuṣu abhyāsarūpam na sidhyati .

divādayaḥ eke parihṛtāḥ .

evam tarhi dvirvacananimitte aci ajādeśaḥ sthānivat iti vakṣyāmi .

saḥ tarhi nimittaśabdaḥ upādeyaḥ .

na hi antareṇa nimittaśabdam nimittārthaḥ gamyate .

antareṇa api nimittaśabdam nimittārthaḥ gamyate .

tat yathā : dadhitrapusam pratyakṣaḥ jvaraḥ .

jvaranimittam iti gamyate .

naḍvalodakam pādarogaḥ .

pādaroganimittam iti gamyate .

ayuḥ ghṛtam .

āyuṣaḥ nimittam iti gamyate .

atha vā akāraḥ matvarthīyaḥ : dvirvacanam asmin asti saḥ ayam dvirvacanaḥ , dvirvacane iti .

evam api na jñāyate kiyantam asau kālam sthānivat bhavati iti .

yaḥ punaḥ āha dvirvacane kartavye iti kṛte tasya dvirvacane sthānivat na bhaviṣyati .

evam tarhi pratiṣedhaḥ prakṛtaḥ .

saḥ anuvartiṣyate .

kva prakṛtaḥ .

na padāntadvirvacana iti .

dvirvacananimitte aci ajādeśaḥ na bhavati iti .

evam api na jñāyate kiyantam asau kālam na bhavati iti .

yaḥ punaḥ āha dvirvacane kartavye iti kṛte tasya dvirvacane ajādeśaḥ bhaviṣyati .

evam tarhi ubhayam anena kriyate : pratyayaḥ ca viśeṣyate dvirvacanam ca .

katham punaḥ ekena yatnena ubhayam labhyam .

labhyam iti āha .

katham .

ekaśeṣanirdeśāt .

ekaśeṣanirdeśaḥ ayam : dvirvacanam ca dvirvacanam ca dvirvacanam .

dvirvacane ca kartavye dvirvacane aci pratyaye iti dvirvacananimitte aci sthānivat bhavati .

dvirvacananimitte aci sthānivat iti cet ṇau sthānivadvacanam .

dvirvacananimitte aci sthānivat iti cet ṇau sthānivadbhāvaḥ vaktavyaḥ : avanunāvayiṣati , avacukṣāvayiṣati .

na vaktavyaḥ .

oḥ puyaṇjiṣu vacanam jñāpakam ṇau sthānivadbhāvasya .

yat ayam puyaṇji apare iti āha tat jñāpayati ācāryaḥ bhavati ṇau sthānivat iti .

yadi etat jñāpyate acīkīrtat atra api prāpnoti .

tulyajātīyasya jñāpakam .

kaḥ ca tulyajātīyaḥ .

yathājātīyakāḥ puyaṇjayaḥ .

kathañjātīyakāḥ ca ete .

avarṇaparāḥ .

katham jagle mamle .

anaimittikam āttvam śiti tu pratiṣedhaḥ .