Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.57.4
acaḥ parasmin pūrvavidhau
Aṣṭādhyāyī 1.1.57
Vṛtti Patañjali

tatra ādeśalakṣaṇapratiṣedhaḥ .

tatra ādeśalakṣaṇam kāryam prāpnoti .

tasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : vāyvoḥ , adhvaryvoḥ .

lopaḥ vyoḥ vali iti yalopaḥ prāpnoti .

asiddhavacanāt siddham .

ajādeśaḥ paranimittakaḥ pūrvasya vidhim prati asiddhaḥ bhavati iti vaktavyam .

asiddhavacanāt siddham iti cet utsargalakṣaṇānām anudeśaḥ .

asiddhavacanāt siddham iti cet utsargalakṣaṇānām anudeśaḥ kartavyaḥ : paṭvyā mrdvyā iti .

nanu ca etat api asiddhavacanāt siddham .

asiddhavacanāt siddham iti cet na anyasya asiddhavacanāt anyasya bhāvaḥ .

asiddhavacanāt siddham iti cet tat na .

kim kāraṇam .

na anyasya asiddhavacanāt anyasya bhāvaḥ .

na hi anyasya asiddhavacanāt anyasya prādurbhāvaḥ bhavati .

na hi devadattasya hantari hate devadattasya prādurbhāvaḥ bhavati .

t

asmāt sthānivadvacanam asiddhatvam ca .

tasmāt sthānivadbhāvaḥ vaktavyaḥ asiddhatvam ca .

paṭvyā mṛdvyā iti atra sthānivadbhāvaḥ .

vāyvoḥ , adhvaryvoḥ iti asiddhatvam .

uktam vā .

kim uktam .

sthānivadvacanānarthakyam śāstrāsiddhatvāt iti .

viṣamaḥ upanyāsaḥ .

yuktam tatra yat ekādeśaśāstram tukśāstre asiddham syāt : anyat anyasmin .

iha punaḥ na yuktam .

katham hi tad eva nāma tasmin asiddham syāt .

tad eva ca api tasmin asiddham bhavati .

vakṣyati hi ācāryaḥ : ciṇaḥ luki tagrahaṇānarthakyam saṅghātasya apratyayatvāt talopasya ca asiddhatvāt iti .

ciṇaḥ luk ciṇaḥ luki eva asiddhaḥ bhavati .

kāmam atidiśyatām vā sat ca asat ca api na iha bhāraḥ asti .

kalpyaḥ hi vākyaśeṣaḥ vākyam vaktari adhīnam hi .

atha vā vatinirdeśaḥ ayam .

kāmacāraḥ ca vatinirdeśe vākyaśeṣam samarthayitum .

tat yathā .

uśīnaravat madreṣu yavāḥ .

santi na santi iti .

mātṛvat asyāḥ kalāḥ .

santi na santi .

evam iha api sthānivat bhavati sthānivat na bhavati iti vākyaśeṣam samarthayiṣyāmahe .

iha tāvat paṭvyā mṛdvyā iti yathā sthānini yaṇādeśaḥ bhavati evam ādeśe api .

iha idānīm vāyvoḥ adhvaryvoḥ iti yathā sthānini yalopaḥ na bhavati evam ādeśe api na bhavati .