tatra ādeśalakṣaṇapratiṣedhaḥ .
tatra ādeśalakṣaṇam kāryam prāpnoti .
tasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : vāyvoḥ , adhvaryvoḥ .
lopaḥ vyoḥ vali iti yalopaḥ prāpnoti .
asiddhavacanāt siddham .
ajādeśaḥ paranimittakaḥ pūrvasya vidhim prati asiddhaḥ bhavati iti vaktavyam .
asiddhavacanāt siddham iti cet utsargalakṣaṇānām anudeśaḥ .
asiddhavacanāt siddham iti cet utsargalakṣaṇānām anudeśaḥ kartavyaḥ : paṭvyā mrdvyā iti .
nanu ca etat api asiddhavacanāt siddham .
asiddhavacanāt siddham iti cet na anyasya asiddhavacanāt anyasya bhāvaḥ .
asiddhavacanāt siddham iti cet tat na .
kim kāraṇam .
na anyasya asiddhavacanāt anyasya bhāvaḥ .
na hi anyasya asiddhavacanāt anyasya prādurbhāvaḥ bhavati .
na hi devadattasya hantari hate devadattasya prādurbhāvaḥ bhavati .
t
asmāt sthānivadvacanam asiddhatvam ca .
tasmāt sthānivadbhāvaḥ vaktavyaḥ asiddhatvam ca .
paṭvyā mṛdvyā iti atra sthānivadbhāvaḥ .
vāyvoḥ , adhvaryvoḥ iti asiddhatvam .
uktam vā .
kim uktam .
sthānivadvacanānarthakyam śāstrāsiddhatvāt iti .
viṣamaḥ upanyāsaḥ .
yuktam tatra yat ekādeśaśāstram tukśāstre asiddham syāt : anyat anyasmin .
iha punaḥ na yuktam .
katham hi tad eva nāma tasmin asiddham syāt .
tad eva ca api tasmin asiddham bhavati .
vakṣyati hi ācāryaḥ : ciṇaḥ luki tagrahaṇānarthakyam saṅghātasya apratyayatvāt talopasya ca asiddhatvāt iti .
ciṇaḥ luk ciṇaḥ luki eva asiddhaḥ bhavati .
kāmam atidiśyatām vā sat ca asat ca api na iha bhāraḥ asti .
kalpyaḥ hi vākyaśeṣaḥ vākyam vaktari adhīnam hi .
atha vā vatinirdeśaḥ ayam .
kāmacāraḥ ca vatinirdeśe vākyaśeṣam samarthayitum .
tat yathā .
uśīnaravat madreṣu yavāḥ .
santi na santi iti .
mātṛvat asyāḥ kalāḥ .
santi na santi .
evam iha api sthānivat bhavati sthānivat na bhavati iti vākyaśeṣam samarthayiṣyāmahe .
iha tāvat paṭvyā mṛdvyā iti yathā sthānini yaṇādeśaḥ bhavati evam ādeśe api .
iha idānīm vāyvoḥ adhvaryvoḥ iti yathā sthānini yalopaḥ na bhavati evam ādeśe api na bhavati .