kāni punaḥ asya yogasya prayojanāni .
stoṣyāmi aham pādikam audavāhim tataḥ śvobhūte śātanīm pātanīm ca .
netārau āgacchatam dhāraṇim rāvaṇim ca tataḥ paścāt sraṃsyate dhvaṃsyate ca .
iha tāvat pādikam audavāhim śātanīm pātanīm dhāraṇim rāvaṇim iti akāralope kṛte padbhāvaḥ ūṭh allopaḥ ṭilopaḥ iti ete vidhayaḥ prāpnuvanti .
sthānivadbhāvāt na bhavanti .
sraṃsyate dhvaṃsyate : ṇilope kṛte aniditām halaḥ upadhāyāḥ kṅiti iti nalopaḥ prāpnoti .
sthānivadbhāvāt na bhavati .
na etāni santi prayojanāni .
asiddhavat atra ā bhāt iti anena api etāni siddhāni .
idam tarhi prayojanam : yājyate vāpyate .
ṇilope kṛte yajādīnām kiti iti samprasāraṇam prāpnoti .
sthānivadbhāvāt na bhavati .
etat api na asti prayojanam .
yajādibhiḥ atra kitam viśeṣayiṣyāmaḥ yajādīnām yaḥ kit iti .
kaḥ ca yajādīnām kit .
yajādibhyaḥ yaḥ vihitaḥ iti .
idam tarhi prayojanam : paṭvyā mṛdvyā iti .
parasya yaṇādeśe kṛte pūrvasya na prāpnoti īkārayaṇā vyavahitatvāt .
sthānivadbhāvāt bhavati .
kim punaḥ kāraṇam parasya tāvat bhavati na punaḥ pūrvasya .
nityatvāt .
nityaḥ parayaṇādeśaḥ .
kṛte api pūrvayaṇādeśe prāpnoti akṛte api prāpnoti .
nityatvāt parayaṇādeśe kṛte pūrvasya na prāpnoti .
sthānivadbhāvāt bhavati .
etat api na asti prayojanam .
asiddham bahiraṅgalakṣaṇam antaraṅgalakṣaṇe iti asiddhatvāt bahiraṅgalakṣaṇasya parayaṇādeśasya antaraṅgalakṣaṇaḥ pūrvayaṇādeśaḥ bhaviṣyati .
avaśyam ca eṣā paribhāṣā āśrayitavyā svarārtham kartrya hartrya iti udāttayaṇaḥ halpūrvāt iti eṣaḥ svaraḥ yathā syāt .
anena api siddhaḥ svaraḥ .
katham .
ārabhyamāṇe nityaḥ asau .
ārabhyamāṇe tu asmin yoge nityaḥ pūrvayaṇādeśaḥ .
kṛte api parayaṇādeśe prāpnoti akṛte api .
parayaṇādeśaḥ api nityaḥ .
kṛte api pūrvayaṇādeśe prāpnoti akṛte api .
paraḥ ca asau vyavasthā .
vyavasthayā ca asau paraḥ .
yugapatsambhavaḥ na asti .
na ca asti yaugapadyena sambhavaḥ .
katham ca sidhyati .
bahiraṅgeṇa sidhyati .
asiddham bahiraṅgalakṣaṇam antaraṅgalakṣaṇe iti anena sidhyati .
evam tarhi yaḥ atra udāttayaṇ tadāśrayaḥ svaraḥ bhaviṣyati .
īkārayaṇā vyavahitatvāt na prāpnoti .
svaravidhau vyañjanam avidyamānavat bhavati iti na asti vyavadhānam .
sā tarhi eṣā paribhāṣā kartavyā .
nanu ca iyam api kartavyā : asiddham bahiraṅgalakṣaṇam antaraṅgalakṣaṇe iti .
bahuprayojanā eṣā paribhāṣā .
avaśyam eṣā kartavyā .
sā ca api eṣā lokataḥ siddhā .
katham .
pratyaṅgavartī lokaḥ lakṣyate .
tat yathā : puruṣaḥ ayam prātaḥ utthāya yāni asya pratiśarīram kāryāṇi tāni tāvat karoti tataḥ suhṛdām tataḥ sambandhinām .
prātipadikam ca api upadiṣṭam sāmānyabhūte arthe vartate .
sāmanye vartamānasya vyaktiḥ upajāyate .
vyaktasya sataḥ liṅgasaṅkhyābhyām anvitasya bāhyena arthena yogaḥ bhavati .
yayā eva ānupūrvyā arthānām prādurbhāvaḥ tayā eva śabdānām api tadvat kāryaiḥ api bhavitavyam .
imāni tarhi prayojanāni : paṭayati , avadhīt , bahukhaṭvakaḥ .
paṭayati laghayati iti ṭilope kṛte ataḥ upadhāyāḥ iti vṛddhiḥ prāpnoti .
sthānivadbhāvāt na bhavati .
avadhīt iti akāralope kṛte ataḥ halādeḥ laghoḥ iti vibhāṣā vṛddhiḥ prāpnoti .
sthānivadbhāvāt na bhavati .
bahukhaṭvakaḥ it āpaḥ anyatarasyām hrasvatve kṛte hrasvānte antyāt pūrvam iti eṣaḥ svaraḥ prāpnoti .
sthānivadbhāvāt na bhavati .