Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.51.1
uraṇ raparaḥ
Aṣṭādhyāyī 1.1.51
Vṛtti Patañjali

kim idam uraṇraparavacanam anyanivṛttyartham : uḥ sthāne aṇ eva bhavati raparaḥ ca iti , āhosvit raparatvam anena vidhīyate : uḥ sthāne aṇ ca anaṇ ca aṇ tu raparaḥ eva .

kaḥ ca atra viśeṣaḥ .

uraṇraparavacanam anyanivṛttyartham cet udāttādiṣu doṣaḥ .

uraṇraparavacanam anyanivṛttyartham cet udāttādiṣu doṣaḥ bhavati .

ke punaḥ udāttādayaḥ .

udāttānudāttasvaritānunāsikāḥ .

kṛtiḥ , hṛtiḥ , kṛtam , hṛtam , prakṛtam , prahṛtam nṝŚḥ pāhi .

astu tarhi uḥ sthāne aṇ ca anaṇ ca aṇ tu raparaḥ iti .

yaḥ uḥ sthāne saḥ raparaḥ iti cet guṇavṛddhyoḥ avarṇāpratipattiḥ .

yaḥ uḥ sthāne saḥ raparaḥ iti cet guṇavṛddhyoḥ avarṇāpratipattiḥ .

kartā hartā vārṣagaṇyaḥ .

kim hi sādhīyaḥ ṛvarṇasya asavarṇe yat avarṇam syāt na punaḥ eṅaicau .

pūrvasmin api pakṣe eṣaḥ doṣaḥ .

kim hi sādhīyaḥ tatra api ṛvarṇasya asavarṇe yat avarṇam syāt na punaḥ ivarṇovarṇau .

atha matam etat uḥ sthāne aṇaḥ ca anaṇaḥ ca prasaṅge aṇ eva bhavati raparaḥ ca iti siddhā pūrvasmin pakṣe avarṇasya pratipattiḥ .

yat tu tat uktam udāttādiṣu doṣaḥ bhavati iti iha saḥ doṣaḥ jāyate .

na jāyate .

jāyate saḥ doṣaḥ .

katham .

udāttaḥ iti anena aṇaḥ api pratinirdiśyante anaṇaḥ api .

yadi api pratinirdiśyante na tu prāpnuvanti .

kim kāraṇam .

sthāne antaratamaḥ bhavati .

kutaḥ nu khalu dvayoḥ paribhāṣayoḥ sāvakāśayoḥ samavasthitayoḥ sthāne antaratamaḥ uḥ aṇ raparaḥ iti ca sthāne antaratamaḥ iti anayā paribhāṣayā vyavasthā bhaviṣyati na punaḥ uḥ aṇ raparaḥ iti .

ataḥ kim .

ataḥ eṣaḥ doṣaḥ jāyate : udāttādiṣu doṣaḥ iti .

ye ca api ete ṛvarṇasya sthāne pratipadam ādeśāḥ ucyante teṣu raparatvam na prāpnoti : ṝtaḥ it dhātoḥ ut oṣṭhyapūrvasya iti .

siddham tu prasaṅge raparatvāt .

siddham etat .

katham .

prasaṅge raparatvāt .

uḥ sthāne aṇ prasajyamānaḥ eva raparaḥ bhavati iti .

kim vaktavyam etat .

na hi .

katham anucyamānam gaṃsyate .

sthāne iti vartate sthānaśabdaḥ ca prasaṅgavācī .

yadi evam ādeśaḥ aviśeṣitaḥ bhavati .

ādeśaḥ ca viśeṣitaḥ .

katham .

dvitīyam sthānagrahaṇam prakṛtam anuvartate. tatra evam abhisambandhaḥ kariṣyate : uḥ sthāne aṇ sthāne iti .

uḥ prasaṅge aṇ prasajyamānaḥ eva raparaḥ bhavati .