kimartham idam ucyate .

ecaḥ ik savarṇākāranivṛttyartham .

ecaḥ ik bhavati iti ucyate savarṇanivṛttyartham akāranivṛttyartham ca .

savarṇnivṛttyartham tāvat : eṅaḥ hrasvaśāsaneṣu ardhaḥ ekāraḥ ardhaḥ okāraḥ vā mā bhūt iti .

akāranivṛttyartham ca .

imau aicau samāhāravarṇau .

mātrā avarṇasya mātrā ivarṇovarṇayoḥ .

tayoḥ hrasvaśāsaneṣu kadā cit avarṇaḥ syāt kadā cit ivarṇovarṇau .

mā kadā cit avarṇam bhūt iti evamartham idam ucyate .

asti prayojanam etat .

kim tarhi iti .

dīrghaprasaṅgaḥ .

dīrghāḥ tu ikaḥ prāpnuvanti .

kim kāraṇam .

sthāne antaratamaḥ bhavati iti .

nanu ca hrasvādeśe iti ucyate .

tena dīrghāḥ na bhaviṣyanti .

viṣyārtham etat syāt .

ecaḥ hrasvaprasaṅge ik bhavati iti .

dīrghāprasaṅgaḥ tu nivartakatvāt .

dīrghāṇām tu ikām aprasaṅgaḥ .

kim kāraṇam .

nivartakatvāt .

na anena ikaḥ nirvartyante .

kim tarhi .

anikaḥ nivartyante .

siddhāḥ eva hrasvāḥ ikaḥ ca anikaḥ ca .

tatra anena anikaḥ nivartyante .

savarṇanivṛttyarthena tāvat na arthaḥ .

siddham eṅaḥ sasthānatvāt .

siddham etat .

katham .

eṅaḥ sasthānatvāt ikārokārau bhaviṣyataḥ .

ardhaḥ ekāraḥ aradhaḥ okāraḥ vā na bhaviṣyati .

nanu ca eṅaḥ sasthānatarau ardhaḥ ekāraukārau .

na tau staḥ .

yadi hi tau syātām tau eva ayam upadiśet .

nanu ca bhoḥ chandogānām sātyamugrirāṇāyanīyāḥ ardham ekāram ardham okāram ca adhīyate : sujāte eśvasūnṛte , adhvaryo odribhiḥ sutam , śukram te enyat yajatam te enyat iti .

pārṣadakṛtiḥ eṣā tatrabhavatām .

na eva loke na anyasmin vede ardhaḥ ekāraḥ ardhaḥ okāraḥ vā asti .

akāranivṛttyarthena api na arthaḥ .

aicoḥ ca uttarabhūyastvāt .

aicoḥ ca uttarabhūyastvāt avarṇaḥ na bhaviṣyati .

bhūyasī mātrā ivarṇovarṇayoḥ alpīyasī avarṇasya .

bhūyasaḥ eva grahaṇāni bhaviṣyanti .

tat yathā brāhmaṇagrāmaḥ ānīyatām iti ucyate tatra ca avarataḥ pañcakārukī bhavati .