Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.44.8
na vā-iti vibhāṣā
Aṣṭādhyāyī 1.1.44
Vṛtti Patañjali

ubhayatra ca .

itaḥ uttaram yāḥ vibhāṣāḥ anukramiṣyāmaḥ ubhayatra tāḥ draṣṭavyāḥ .

trisaṃśayāḥ tu bhavanti : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti .

hṛkroḥ anyatarasyām : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ .

katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra .

gatibuddhipratyavasānārthaśabdakarmākarmakāṇām iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti .

ubhayatra .

prāpte tāvat : abhyavahārayati saindhavān , abhyavahārayati saindhavaiḥ , vikārayati saindhavān , vikārayati saindhavaiḥ .

aprāpte : harati bhāram devadattaḥ .

hārayati bhāram devadattam , hārayati bhāram devadattena .

karoti kaṭam devadattaḥ .

kārayati kaṭam devadattam , kārayati kaṭam devadattena .

na yadi vibhāṣā sākāṅkṣe : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ .

katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra .yadi iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti .

ubhayatra .

prāpte tāvat : abhijānāsi devadatta yat kaśmīreṣu vatsyāmaḥ , yat kaśmīreṣu avasāma , yat tatra odanān bhokṣyāmahe , yat tatra odanān abhuñjmahi .

aprāpte : abhijānāsi devadatta kaśmīrān gamiṣyāmaḥ , kaśmīrān agacchāma , tatra odanām bhokṣyāmahe , tatra odanān abhuñjmahi .

vibhāṣā śveḥ : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ .

katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra .kiti iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti .

ubhayatra .

prāpte tāvat : śuśuvatuḥ , śuśuvuḥ , śiśviyatuḥ , śiśviyuḥ .

aprāpte : śuśāva śuśavitha śiśvāya śiśvayitha .

vibhāṣā saṅghuṣāsvanām : sampūrvāt ghuṣeḥ prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ .

katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra .

ghuṣiḥ aviśabdane iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti .

ubhayatra .

prāpte tāvat : saṅghuṣṭā rajjuḥ , saṅghuṣitā rajjuḥ .

aprāpte : saṅghuṣṭam vākyam , saṅghuṣitam vākyam .

āṅpūrvāt svaneḥ prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ .

katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra .

manasi iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti .

ubhayatra .

prāpte tāvat : āsvāntam manaḥ , āsvanitam manaḥ .

aprāpte : āsvāntaḥ devadattaḥ , āsvanitaḥ devadattaḥ iti .