Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.38.5
taddhitaś ca asarva-vibhaktiḥ
Aṣṭādhyāyī 1.1.38
Vṛtti Patañjali

pāṭhena iyam avyayasañjñā kriyate .

sā iha na prāpnoti : paramoccaiḥ , paramanīcaiḥ iti .

tadantavidhinā bhaviṣyati .

iha api tarhi prāpnoti : atyuccaiḥ atyuccaisau atyuccaisaḥ iti .

upasarjanasya na iti pratiṣedhaḥ bhaviṣyati .

saḥ tarhi pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

na vaktavyaḥ .

sarvanāmasañjñāyām prakṛtaḥ pratiṣedhaḥ iha anuvartiṣyate .

saḥ vai tatra pratyākhyāyate .

yathā saḥ tatra pratyākhyāyate iha api tathā śakyaḥ pratyākhyātum .

katham saḥ tatra pratyākhyāyate .

mahatī iyam sañjñā kriyate .

iyam api ca mahatī sañjñā kriyate .

sañjñā ca nāma yataḥ na laghīyaḥ .

kutaḥ etat .

laghvartham hi sañjñākaraṇam .

tatra mahatyāḥ sañjñāyāḥ karaṇe etat prayojanam anvarthasañjñā yathā vijñāyeta : na vyeti iti avyayam iti .

kva punaḥ na vyeti .

strīpuṃnapuṃsakāni sattvaguṇāḥ ekatvadvitvabahutvāni ca .

etān arthān ke cit viyanti ke cit na viyanti .

ye na viyanti tad avyayam .

sadṛśam triṣu liṅgeṣu sarvāsu ca vibhaktiṣu vacaneṣu ca sarveṣu yat na vyeti tat avyayam .