Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.38.2
taddhitaś ca asarva-vibhaktiḥ
Aṣṭādhyāyī 1.1.38
Vṛtti Patañjali

yadi punaḥ avibhaktiḥ śabdaḥ avyayasañjñaḥ bhavati iti ucyeta .

avibhaktau itaretarāśrayatvāt aprasiddhiḥ .

avibhaktau itaretarāśrayatvāt aprasiddhiḥ sañjñāyāḥ .

kā itaretarāśrayatā .

sati avibhaktitve sañjñayā bhavitavyam sañjñayā ca avibhaktitvam bhāvyate .

tat itaretarāśrayam bhavati , itaretarāśrayāṇi ca kāryāṇi na prakalpante .

aliṅgam asaṅkhyam iti vā .

atha vā aliṅgam asaṅkhyam avyayam iti vaktavyam .

evam api itaretarāśrayam eva bhavati .

kā itaretarāśrayatā .

sati aliṅgāsaṅkhyatve sañjñayā bhavitavyam sañjñayā ca aliṅgāsaṅkhyatvam bhāvyate .

tat itaretarāśrayam bhavati , itaretarāśrayāṇi ca kāryāṇi na prakalpante .

na idam vācanikam aliṅgatā asaṅkhyatā ca .

kim tarhi .

svābhāvikam etat .

tat yathā : samānam īhamānānām adhīyānānām ca ke cit arthaiḥ yujyante apare na .

tatra kim asmābhiḥ kartum śakyam .

svābhāvikam etat .

tat tarhi vaktavyam aliṅgam asaṅkhyam iti .

na vaktavyam .

siddham tu pāṭhāt .

pāṭhāt vā siddham etat. katham pāṭhaḥ kartavyaḥ .

tasilādayaḥ prāk pāsapaḥ , śasprabhṛtayaḥ prāk samāsāntebhyaḥ , māntaḥ , kṛtvorthaḥ , tasivatī , nānāñau iti .