Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.29.1
na bahuvrīhau
Aṣṭādhyāyī 1.1.29
Vṛtti Patañjali

kim udāharaṇam .

priyaviśvāya .

na etat asti prayojanam .

sarvādyantasya bahuvrīheḥ pratiṣedhena bhavitavyam .

vakṣyati ca etat : bahuvrīhau sarvanāmasaṅkhyayoḥ upasaṅkhyānam iti .

tatra viśvapriyāya iti bhavitavyam .

idam tarhi : dvyanyāya tryanyāya .

nanu ca atra api sarvanāmnaḥ eva pūrvanipātena bhavitavyam .

na eṣaḥ doṣaḥ .

vakṣyati etat : saṅkhyāsarvanāmnoḥ yaḥ bahuvrīhiḥ paratvāt tatra saṅkhyāyāḥ pūrvanipātaḥ bhavati iti .

idam ca api udāharaṇam priyaviśvāya .

nanu ca uktam viśvapriyāya iti bhavitavyam iti .

vakṣyati etat : vā priyasya iti .

na khalu api avaśyam sarvādyantasya eva bahuvrīheḥ pratiṣedhena bhavitavyam .

kim tarhi .

asarvādyantasya api bhavitavyam .

kim prayojanam .

akac mā bhūt .

kim ca syāt yadi akac syāt .

kaḥ na syāt .

kaḥ ca idānīm kākacoḥ viśeṣaḥ .

vyañjanānteṣu viśeṣaḥ .

ahakam pitā asya makatpitṛkaḥ , tvakam pitā asya tvakatpitṛkaḥ iti prāpnoti , matkapitṛkaḥ tvatkapitṛkaḥ iti ca iṣyate .

katham punaḥ icchatā api bhavatā bahiraṅgena pratiṣedhena antaraṅgaḥ vidhiḥ śakhyaḥ bādhitum .

antaraṅgān api vidhīn bahiraṅgaḥ vidhiḥ bādhate gomatpriyaḥ iti yathā .

kriyate tatra yatnaḥ : pratyayottarapadayoḥ ca iti .

nanu ca iha api kriyate : na bahuvrīhau iti .

asti anyat etasya vacane prayojanam .

kim .

priyaviśvāya .

upasarjanapratiṣedhena api etat siddham .

ayam khalu api bahuvrīhiḥ asti eva prāthamakalpikaḥ yasmin aikapadyam aikasvaryam aikavibhaktikatvam ca .

asti tādarthyāt tācchabdyam : bahuvrīhyarthāni padāni bahuvrīhiḥ iti .

tat yat tādarthyāt tācchabdyam tasya idam grahaṇam .

gonardīyaḥ āha

akacsvarau tu kartavyau pratyaṅgam muktasaṃśayau .

tvakatpitṛkaḥ makatpitṛkaḥ iti eva bhavitavyam iti .