Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.26
kta-ktavatū niṣṭhā
Aṣṭādhyāyī 1.1.26
Vṛtti Patañjali

niṣṭhāsañjñāyām samānaśabdapratiṣedhaḥ .

niṣṭhāsañjñāyām samānaśabdānām pratiṣedhaḥ kartavyaḥ .

lotaḥ gartaḥ iti .

niṣṭhāsañjñāyām samānaśabdāpratiṣedhaḥ .

niṣṭhāsañjñāyām samānaśabdapratiṣedhaḥ .

anarthakaḥ pratiṣedhaḥ apratiṣedhaḥ .

niṣṭhāsañjñā kasmāt na bhavati .

anubandhaḥ anyatvakaraḥ .

anubandhaḥ kriyate .

saḥ anyatvam kariṣyati .

anubandhaḥ anyatvakaraḥ iti cet na lopāt .

anubandhaḥ anyatvakaraḥ iti cet tat na .

kim kāraṇam .

lopāt .

lupyate atra anubandhaḥ .

lupte atra anubandhe na anyatvam bhaviṣyati .

tat yathā : katarat devadattasya gṛham .

adaḥ yatra asau kākaḥ iti .

utpatite kāke naṣṭam tat gṛham bhavati .

evam iha api lupte anubandhe naṣṭaḥ pratyayaḥ bhavati .

yadi api lupyate jānāti tu asau sānubandhakasya iyam sañjñā kṛtā iti .

tat yathā itaratra api : katarat devadattasya gṛham .

adaḥ yatra asau kākaḥ iti .

utpatite kāke yadi api naṣṭam tat gṛham bhavati antataḥ tam uddeśam jānāti .

siddhaviparyāsaḥ ca .

siddhaḥ ca viparyāsaḥ .

yadi api jānāti sandehaḥ tasya bhavati : ayam saḥ taśabdaḥ lotaḥ gartaḥ iti ayam saḥ taśabdaḥ lūnaḥ gīrṇaḥ iti .

tat yathā itaratra api : katarat devadattasya gṛham .

adaḥ yatra asau kākaḥ iti .

utpatite kāke yadi api naṣṭam tat gṛham bhavati antataḥ tam uddeśam jānāti .

sandehaḥ tu tasya bhavati : idam tat gṛham idam tat gṛham iti .

evam tarhi .

kārakakālaviśeṣāt siddham .

kārakakālaviśeṣau upādeyau .

bhūte yaḥ taśabdaḥ kartari karmaṇi bhāve ca iti .

tat yathā itaratra api .

yaḥ eṣaḥ manuṣyaḥ prekṣāpūrvakārī bhavati saḥ adhruveṇa nimittena dhruvam nimittam upādatte vedikām puṇḍarīkam vā .

evam api prākīrṣṭa iti atra prāpnoti .

luṅi sijādidarśanāt .

luṅi sijādidarśanāt na bhaviṣyati .

yatra tarhi sijādayaḥ na dṛśyante prābhitta iti .

dṛśyante atra api sijādayaḥ .

kim vaktavyam etat .

na hi .

katham anucyamānam gaṃsyate .

yathā eva ayam anupadiṣṭān kārakakālaviśeṣān avagacchati evam etat api avagantum arhati : yatra sijādayaḥ na iti .