savarṇasañjñāyām bhinnadeśeṣu atiprasaṅgaḥ prayatnasāmānyāt .
savarṇasañjñāyām bhinnadeśeṣu atiprasaṅgaḥ bhavati jabagaḍadaśām .
kim kāraṇam .
prayatnasāmānyāt .
eteṣām hi samānaḥ prayatnaḥ .
siddham tu āsye tulyadeśaprayatnam savarṇam .
siddham etat. katham .
āsye yeṣām tulyaḥ deśaḥ yatnaḥ ca te savarṇasañjñāḥ bhavanti iti vaktavyam .
evam api kim āsyopādāne prayojanam .
sarveṣām hi tat tulyam .
prayatnaviśeṣaṇam āsyopādānam .
santi hi āsyāt bāhyāḥ prayatnāḥ .
te hāpitāḥ bhavanti .
teṣu satsu asatsu api savarṇasañjñā sidhyati .
ke punaḥ te .
vivārasaṃvārau śvāsanādau ghoṣavadaghoṣatā alpaprāṇatā mahāprāṇatā iti .
tatra vargāṇām prathamadvitīyāḥ vivṛtakaṇṭhāḥ śvāsānupradānāḥ aghoṣāḥ .
eke alpaprāṇāḥ apare mahāprāṇāḥ .
tṛtīyacaturthāḥ saṃvṛtakaṇṭhāḥ nādānupradānāḥ ghoṣavantaḥ .
eke alpaprāṇāḥ apare mahāprāṇāḥ .
yathā tṛtīyāḥ tathā pañcamāḥ ānunāsikyavarjam .
ānunāsikyam teṣām adhikaḥ guṇaḥ .
evam api avarṇasya savarṇasañjñā na prāpnoti .
kim kāraṇam .
bāhyam hi āsyāt sthānam avarṇasya .
sarvamukhasthānam avarṇam eke icchanti .
evam api vyapadeśaḥ na prakalpate : āsye yeṣām tulyaḥ deśaḥ iti .
vyapadeśivadbhāvena vyapadeśaḥ bhaviṣyati .
sidhyati .
sūtram tarhi bhidyate .
yathānyāsam eva astu .
nanu ca uktam savarṇasañjñayām bhinnadeśeṣu atiprasaṅgaḥ prayatnasāmānyāt iti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
na hi laukikam āsyam .
kim tarhi .
taddhitāntam āsyam : āsye bhavam āsyam .
śarīrāvayavāt yat .
kim punaḥ āsye bhavam .
sthānam karaṇam ca .
evam api prayatnaḥ aviśeṣitaḥ bhavati .
prayatnaḥ ca viśeṣitaḥ .
katham .
na hi prayatanam prayatnaḥ .
kim tarhi .
prārambhaḥ yatnasya prayatnaḥ .
yadi prārambhaḥ yatnasya prayatnaḥ evam api avarṇasya eṅoḥ ca savarṇasañjñā prāpnoti .
praśliṣṭavarṇau etau .
avarṇasya tarhi aicoḥ ca savarṇasañjñā prāpnoti .
vivṛtatarāvarṇau etau .
etayoḥ eva tarhi mithaḥ savarṇasañjñā prāpnoti .
na etau tulyasthānau .
udāttādīnām tarhi savarṇasañjñā na prāpnoti .
abhedakāḥ udāttādayaḥ .
atha vā kim naḥ etena prārambhaḥ yatnasya prayatnaḥ iti .prayatanam eva prayatnaḥ .
tat eva ca taddhitāntam āsyam .
yat samānam tat āśrayiṣyāmaḥ .
kim sati bhede .
sati iti āha .
sati eva hi bhede savarṇasañjñayā bhavitavyam .
kutaḥ etat .
bhedādhiṣṭhānā hi savarṇasañjñā .
yadi hi yatra sarvam samānam tatra syāt savarṇasañjñāvacanam anarthakam syāt .
yadi tarhi sati bhede kim cit samānam iti kṛtva savarṇasañjñā bhaviṣyati śakārachakārayoḥ ṣakāraṭhakārahoḥ sakārathakārayoḥ savarṇasañjñā prāpnoti .
eteṣām hi sarvam anyat samānam karaṇavarjam .
evam tarhi prayatanam eva prayatnaḥ tat eva taddhitāntam āsyam na tu ayam dvandvaḥ : āsyam ca prayatnaḥ ca āsyaprayatnam iti .
kim tarhi .
tripadaḥ bahuvrīhiḥ : tulyaḥ āsye prayatnaḥ eṣām iti .
atha vā pūrvaḥ tatpuruṣaḥ tataḥ bahuvrīhiḥ : tulyaḥ āsye tulyāsyaḥ , tulyāsyaḥ prayatnaḥ eṣām iti .
atha vā paraḥ tatpuruṣaḥ tataḥ bahuvrīhiḥ : āsye yatnaḥ āsyayatnaḥ , tulyaḥ āsyayatnaḥ eṣām iti .