Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.7.4
halo 'nantarāḥ saṃyogaḥ
Aṣṭādhyāyī 1.1.7
Vṛtti Patañjali

svarānantarhitavacanam .

svaraiḥ anantarhitāḥ halaḥ saṃyogasañjñāḥ bhavanti iti vaktavyam .

kim prayojanam .

vyavahitānām mā bhūt .

pacati panasam .

nanu ca anantarāḥ iti ucyate .

tena vyavahitānām na bhaviṣyati .

dṛṣṭam ānantaryam vyavahite .

vyavahite api anantaraśabdaḥ dṛśyate .

tat yathā : anantarau imau grāmau iti ucyate .

tayoḥ ca eva antarā nadyaḥ ca parvatāḥ ca bhavanti .

yadi tarhi vyavahite api anantaraśabdaḥ bhavati ānantaryavacanam idānīm kimartham syāt .

ānantaryavacanam kimartham iti cet ekapratiṣedhārtham .

ekasya halaḥ saṃyogasañjñā mā bhūt iti .

kim ca syāt yadi ekasya halaḥ saṃyogasañjñā syāt .

iyeṣa , uvoṣa .

ijādeḥ ca gurumataḥ anṛcchaḥ iti ām prasajyeta .

na vā atajjātīyavyavāyāt .

na vā eṣaḥ doṣaḥ .

kim kāraṇam .

atajjātīyasya vyavāyāt .

atajjātīyakam hi loke vyavadhāyakam bhavati .

katham punaḥ jñāyate atajjātīyakam loke vyavadhāyakam bhavati iti .

evam hi kam cit kaḥ cit pṛcchati .

anantare* ete brāhmaṇakule* iti .

saḥ āha .

na anantare .

vṛṣalakulam anayoḥ antarā iti .

kim punaḥ kāraṇam kva cit atajjātīyakam vyavadhāyakam bhavati kva cit na .

sarvatra eva hi atajjātīyakam vyavadhāyakam bhavati .

katham anantarau imau grāmau iti .

grāmaśabdaḥ ayam bahvarthaḥ .

asti eva śālāsamudāye vartate .

tat yathā grāmaḥ dagdhaḥ iti .

asti vāṭaparikṣepe vartate .

tat yathā grāmam praviṣṭaḥ .

asti manuṣyeṣu vartate .

tat yathā grāmaḥ gataḥ , grāmaḥ āgataḥ iti .

asti sāraṇyake sasīmake sasthaṇḍilake vartate .

tat yathā grāmaḥ labdhaḥ iti .

tat yaḥ sāraṇyake sasīmake sasthaṇḍilake vartate tam abhisamīkṣya etat prayujyate : anantarau imau grāmau iti .

sarvatra eva hi atajjātīyakam vyavadhāyakam bhavati .